Rượu Vang Toscana (Tuscany)

Chianti, Chianti Classico và con gà trống đen

Hơn hai thế kỷ sau chiếu chỉ năm 1716, ngày 14/5/1924, 33 nhà trồng nho họp ở Radda in Chianti lập hiệp hội để giữ tên vang của mình khỏi bị nhái, và chọn con gà trống đen (gallo nero) làm biểu tượng.

Tới giờ, chỉ chai Chianti Classico của thành viên hiệp hội mới được in con gà ấy ở cổ chai. Năm 1967 Chianti có DOC, năm 1984 lên DOCG, Classico khi ấy là vùng con với luật chặt hơn; tới năm 1996 Chianti Classico tách hẳn thành một DOCG riêng.

Vì vậy trên kệ có hai họ khác nhau. Chai ghi "Chianti" trồng trên vùng rộng bao quanh, có các vùng con như Rufina hay Colli Senesi, giá mềm, uống sớm: Ricasoli Chianti (780.000đ) hay Nipozzano Vecchie Viti Chianti Rufina Riserva (1.450.000đ). Chai ghi "Chianti Classico" đến từ vùng lõi giữa Florence và Siena, như Castellare di Castellina Chianti Classico (1.250.000đ) hay Carpineto Chianti Classico (1.060.000đ).

Trong Chianti Classico lại có ba bậc. Bản thường, Riserva ủ lâu hơn, và Gran Selezione, bậc đặt ra năm 2014, chỉ dùng nho từ vườn của chính nhà làm và phải qua hội đồng nếm duyệt. Mục có vài chai Gran Selezione để so: Antinori Badia a Passignano (2.340.000đ), Ricasoli Castello di Brolio (3.020.000đ) và Castello Fonterutoli (2.840.000đ). Cách đọc DOC, DOCG trên nhãn có ở bài hệ thống DOC, DOCG của vang Ý.

Montalcino: Brunello và Rosso

Brunello di Montalcino làm từ 100% Sangiovese, ủ ít nhất hai năm trong thùng gỗ sồi và bốn tháng trong chai, chỉ được bán từ ngày 1 tháng 1 của năm thứ năm sau vụ hái. Brunello vụ 2021 vì thế chỉ được bán từ đầu năm 2026; bản Riserva ra muộn thêm một năm. Năm 1980, Brunello là một trong bốn vang đầu tiên của Ý được xếp DOCG.

Chai Brunello trong mục đi từ Capanna (2.530.000đ), Castelgiocondo (3.340.000đ) tới Poggio di Sotto (11.170.000đ) và Biondi Santi Tenuta Greppo (15.490.000đ). Cùng thị trấn, cùng giống nho còn có Rosso di Montalcino, ra thị trường sớm hơn nhiều năm, vị tươi hơn và giá chỉ bằng một phần nhỏ, ví dụ Castello Banfi Rosso di Montalcino (1.520.000đ) hay Casanova di Neri Rosso (1.810.000đ).

Muốn biết vị Brunello mà chưa muốn chi nhiều, Rosso là lối vào hợp lý. Chuyện vụ Brunello 2022 và sự kiện Benvenuto Brunello có ở bài Brunello 2022 và Benvenuto Brunello.

Montepulciano, Maremma và vang trắng

Vino Nobile di Montepulciano cũng làm chủ yếu từ Sangiovese, người địa phương gọi là Prugnolo Gentile, trồng quanh thị trấn đồi Montepulciano. Cái tên dễ gây nhầm: giống nho Montepulciano của vùng Abruzzo là một giống khác hẳn. Trên kệ có Boscarelli Vino Nobile (800.000đ) và Carpineto Vino Nobile Riserva (1.970.000đ).

Xuống phía nam, vùng Maremma thuộc tỉnh Grosseto có Morellino di Scansano, một DOCG cũng dựa trên Sangiovese, như Mazzei Bronzone Riserva (1.550.000đ) hay Fattoria Le Pupille Riserva (1.540.000đ). Vang trắng chiếm phần nhỏ của Toscana nhưng đáng thử: Vernaccia di San Gimignano như Granducato Vernaccia (650.000đ), còn ven biển có Vermentino, từ Belgvardo Vermentino (590.000đ) tới Grattamacco Bolgheri Vermentino (1.380.000đ).

Super Tuscan: khi nhà làm bước ra ngoài luật

Năm 1944, Hầu tước Mario Incisa della Rocchetta trồng Cabernet Sauvignon ở Tenuta San Guido, vùng Bolgheri ven biển, giữa lúc cả Toscana chỉ quen Sangiovese. Suốt hai mươi năm rượu chỉ để gia đình và bạn bè uống; vụ 1968 là vụ Sassicaia đầu tiên đưa ra bán. Vang kiểu này không theo công thức Chianti nên khi ấy chỉ được ghi là vang bàn, rồi người ta quen gọi chung là Super Tuscan.

Bolgheri có DOC từ năm 1983 nhưng khi ấy chỉ cho vang trắng và hồng; tới năm 1994 vang đỏ mới được ghi Bolgheri và Sassicaia có vùng con riêng, rồi năm 2013 Bolgheri Sassicaia thành một DOC độc lập, trường hợp hiếm hoi một điền trang có tên gọi của riêng mình.

Ngày nay trên nhãn Super Tuscan bạn sẽ gặp Bolgheri DOC hoặc IGT Toscana, và chữ IGT ở đây không có nghĩa là vang thường. Mục có đủ những cái tên lớn: Sassicaia (16.210.000đ), Ornellaia (11.990.000đ), chai Merlot Masseto (47.380.000đ), và hai chai của Antinori là Tignanello (5.400.000đ) với Solaia (15.740.000đ).

Giá từng chai qua các năm có ở bài Tignanello giá bao nhiêu và Ornellaia giá bao nhiêu; chuyện niên vụ của nhóm này ở bài Super Tuscan 2026.

Bảng giá vang Toscana

Giá trong hai bảng này chạy theo trang sản phẩm: một bảng cho Chianti và Chianti Classico, một bảng cho Brunello cùng Rosso di Montalcino, chai rẻ đứng trước.

Chai đắt nhất của mục ở mức 47,4 triệu. Các nhà có nhiều chai nhất là Banfi, Antinori, Mazzei, thêm Ruffino và Carpineto.

Chọn chai và rót cho đúng

Cơm nhà, pizza, mì Ý sốt cà chua: một chai Chianti là vừa, vì Sangiovese chua tươi, chát vừa, đi với món có cà chua dễ hơn nhiều giống nho khác. Đãi khách có bò bít tết, sườn nướng: Chianti Classico Riserva hoặc Rosso di Montalcino. Biếu người rành vang: Brunello hay Gran Selezione có tên vùng in rõ, người nhận đọc là hiểu. Super Tuscan hợp người thích vang đậm kiểu Bordeaux.

Chianti rót khoảng 15 đến 17°C. Brunello và Super Tuscan để 16 đến 18°C, mở trước chừng một tiếng hoặc rót qua bình decanter. Brunello vừa ra thị trường thường còn chát, cất thêm vài năm ở nơi mát, tránh nắng thì vị mềm ra. Chuyện vụ nho và sản lượng Toscana năm 2026 có ở bài vang Toscana 2026.

Chưa chắc chai nào hợp bữa của mình, bạn gửi bên mình món định nấu, bên mình chọn giúp vài chai trong tầm giá.

Vang chỉ bán cho người đủ 18 tuổi. Có uống thì đừng cầm lái.

Xem toàn bộ bộ sưu tập rượu vang nhập khẩu tại VUACON.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm trong Rượu Vang Ý

• Rượu Vang Puglia
• Rượu Vang Piedmont (Piemonte)