Whisky Single Malt Scotch Campbeltown

Từ ba mươi lò còn lại ba

Thế kỷ 19, Campbeltown sống nhờ cảng biển, than đá gần đó và lúa mạch, nên lò whisky mọc dày tới mức người ta gọi thị trấn là thủ đô whisky. Thế rồi tới thập niên 1920, các hãng pha blend lớn chốt công thức của họ, và kiểu whisky nặng, béo, có khói của Campbeltown không còn được chuộng. Thêm lệnh cấm rượu ở Mỹ, Đại khủng hoảng và sức mua trong nước sụt sau chiến tranh, phần lớn lò đóng cửa. Một cuốn sách xuất bản năm 2018 còn cho rằng thị trấn đã chạy theo sản lượng mà ít lo tới chất lượng.

Khoảng đầu những năm 2000, Hiệp hội Scotch Whisky từng tính gộp Campbeltown vào vùng Highland vì chỉ còn hai lò. Năm 2004 Glengyle chưng cất lại, đưa con số lên ba, bằng vùng Lowland lúc đó, và Campbeltown giữ được tên riêng. Trong bộ quy định Scotch Whisky Regulations 2009, Campbeltown cùng Islay là hai địa danh được bảo hộ, bên cạnh ba vùng Highland, Lowland, Speyside.

Springbank: một lò, ba nhãn

Springbank được cấp phép năm 1828. Anh em nhà Reid lập lò, chín năm sau bán cho John và William Mitchell, và từ đó lò nằm trong tay gia đình Mitchell, nay là công ty J&A Mitchell. Đây là lò Scotland duy nhất tự làm mọi công đoạn tại chỗ: ủ mầm toàn bộ lúa mạch trên sàn malt truyền thống, chưng cất, ủ thùng và đóng chai ngay trong khuôn viên.

Cùng một lò nhưng ra ba kiểu rượu, khác nhau ở cách sấy mạch nha và số lần chưng cất:

• Springbank: mạch nha hun khói than bùn nhẹ, chưng cất "hai lần rưỡi": một phần rượu qua nồi ba lần, phần còn lại hai lần. Khói nhẹ, béo, có vị mặn.
• Longrow: mạch nha hun khói đậm, chưng cất hai lần. Đây là nhãn khói đậm của lò, như Longrow Peated, Longrow Red 13 năm hay Longrow 18 năm 46%.
• Hazelburn: không hun khói, chưng cất ba lần nên nhẹ và sạch hơn. Mục có Hazelburn 10 năm và hai bản 13, 15 năm ủ thùng sherry Oloroso.

Dòng Springbank chính trong mục đi từ 10 năm tới 30 năm, đa số đóng 46%: 15 năm (6.800.000đ), 18 năm (11.000.000đ), 21 năm (19.500.000đ). Bản 12 năm Cask Strength 2025 đóng 55,9% (6.700.000đ). Các chai Hazelburn, Longrow và Springbank 25 năm mới về nên một số chưa niêm yết, bạn hỏi bên mình trước. Trang hãng: Springbank.

Glengyle và vì sao chai mang tên Kilkerran

Năm 1872, khi chia tách việc làm ăn, John Mitchell giữ Springbank còn William Mitchell xây một lò mới ngay gần đó tên Glengyle. Lò đổi chủ năm 1919 rồi đóng cửa năm 1925, bỏ không gần tám mươi năm. Năm 2000, J&A Mitchell mua lại khu nhà, và mẻ chưng cất đầu tiên chạy năm 2004. Thương hiệu Glengyle trước đó đã bán cho chủ khác, nên whisky của lò phải đặt tên mới là Kilkerran.

Mục có đủ năm chai Kilkerran: 12 năm 46% là bản chuẩn của lò; 16 năm già hơn; hai bản 8 năm cask strength ủ thùng sherry (54,1%) và thùng port (57,9%); và Heavily Peated cho người thích khói. Vì lò mới chạy lại từ 2004, tuổi rượu Kilkerran còn trẻ so với hai lò kia, các bản trên 16 năm gần như chưa có.

Glen Scotia bên bến cảng

Glen Scotia ra đời năm 1832 với tên ban đầu là Scotia, nằm ở mép cảng Campbeltown. Whisky của lò thường được tả là nhẹ hơn, có mùi cỏ, nên dễ uống cho người mới. Ở đây Glen Scotia là nhóm giá mềm nhất của vùng: Double Cask 46% ủ thêm thùng sherry, Victoriana đóng 51,5% (2.400.000đ), 15 năm (2.650.000đ), 16 năm chai 1 lít (3.300.000đ), 18 năm (6.250.000đ) và 25 năm 48,8%.

Bảng giá whisky Campbeltown

Mục nhỏ, nên bảng này kéo hết các chai ra một chỗ, rẻ trước đắt sau. Mã chưa có giá sẽ hiện chữ liên hệ; kho đổi giá thì bảng tự đổi.

Chai nào cho ai

Lần đầu uống single malt: Glen Scotia Double Cask hoặc 15 năm, vị tròn, khói rất nhẹ. Người đã uống Speyside, muốn biết Campbeltown khác gì: Springbank 10 năm hoặc Kilkerran 12 năm, mặn, béo, có chút khói, đặt cạnh một chai Speyside là thấy ngay. Người mê khói Islay: Longrow hoặc Kilkerran Heavily Peated. Biếu người sành whisky dịp Tết: Springbank 15 hoặc 18 năm, tuổi rõ, tên lò được giới chơi biết. Sưu tầm: Springbank 21, 25, 30 năm.

Các bản cask strength như Springbank 12 năm 55,9% hay Kilkerran 8 năm nên rót ít, nếm một ngụm rồi nhỏ thêm vài giọt nước cho rượu mở mùi. Vì sao chai này mạnh hơn chai thường, đọc bài cask strength là gì; còn khói than bùn đo thế nào thì có bài whisky khói là gì. Bản 46% thì rót nguyên, không đá, hợp phô mai cứng, hàu nướng, cá hun khói.

Mua chai thật, giữ chai đúng cách

Springbank làm lượng nhỏ nên hay bị làm giả hoặc đội giá. Hàng về đúng đường nhập khẩu luôn mang tem dán trên thân hoặc cổ chai, mặt sau có nhãn bằng tiếng Việt. Bạn soi thêm màng seal ở nắp, số lô in trên chai và hộp có khớp nhau không. Whisky đã mở để đứng, đậy kín, tránh nắng; chai còn dưới một phần ba thì nên uống trong vài tháng. Trước khi chốt, bạn có thể đề nghị bên mình quay video chai, cả mặt trước lẫn mặt sau.

Rượu mạnh chỉ bán cho người đủ 18 tuổi. Đã uống thì để người khác cầm lái.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm trong Whisky Single Malt Scotch

• Whisky Single Malt Scotch Speyside
• Whisky Single Malt Scotch Highland
• Whisky Single Malt Scotch Islay
• Whisky Single Malt Scotch Island
• Whisky Single Malt Scotch Lowland