Cognac & Brandy Cognac

Rượu XO của nước nào: đọc đúng hai chữ trên nhãn

Người mua hay hỏi "rượu XO của nước nào". XO (Extra Old) là một hạng tuổi; brandy ở nơi khác, kể cả brandy pha giá rẻ, cũng có thể in chữ này. Cái cần tìm là chữ Cognac. Chỉ rượu nho cất trong vùng đã vạch năm 1909 mới được gọi tên đó, và muốn bán ra phải đạt tối thiểu 40% cồn.

Rượu nền làm từ vang trắng rất chua, phần lớn từ nho Ugni Blanc; ba giống Ugni Blanc, Colombard và Folle Blanche phải chiếm từ 90% trở lên. Vang lên men bằng men tự nhiên, không thêm đường, rồi được cất hai lần bằng nồi đồng alembic, ra rượu khoảng 70 độ. Sau đó rượu ủ trong thùng sồi của Pháp tối thiểu hai năm. Mỗi năm một phần rượu bay hơi qua thớ gỗ, người vùng này gọi là "phần của các thiên thần".

Hạng tuổi lấy mẻ non nhất trong bản phối làm mốc: VS hai năm, VSOP bốn, XO mười. Hai cấp cao hơn có trang riêng là cognac XO và cognac đặc biệt trên XO. Một chai VSOP ghi bốn năm vẫn có thể chứa rượu già hơn nhiều; con số chỉ là mức sàn.

Sáu cru và những chai dám ghi tên cru

Đất vùng Cognac chia sáu cru. Lõi là hai vùng mang chữ Champagne, Grande và Petite; phía bắc sông Charente là Borderies, nhỏ nhất; vòng ngoài là ba vùng có chữ Bois, rộng dần ra phía biển. Phần lớn chai của các nhà lớn phối rượu nhiều cru nên nhãn không ghi tên đất. Khi nhãn có tên một cru, mọi giọt rượu trong chai phải đến từ đúng cru ấy. Riêng Fine Champagne là bản phối hai vùng Champagne, với Grande chiếm từ một nửa.

Theo nhà Camus, rượu Borderies tròn, có mùi hoa violet và chín nhanh; Fins Bois tròn, mềm; Bons Bois thơm trái cây, cũng chín nhanh. Mục này có đủ để bạn tự so. Nhà Jean Grosperrin có chai Fins Bois, Petite Champagne 21.100.000đ, Grande Champagne 1944 24.100.000đ và Bons Bois 1940 24.800.000đ. Một chai VS ghi cru, ít gặp ở hạng trẻ, là Le Réviseur VS Petite Champagne 1.850.000đ.

Chai có ghi năm và chai đánh số lô

Phần lớn cognac là rượu phối nhiều năm, nên không in niên vụ. Chai ghi năm thì khác: rượu lấy từ một năm duy nhất. Kệ bên mình có dãy Lhéraud: Bons Bois 1968 33.880.000đ, 1971 30.360.000đ, Petite Champagne 1973 27.500.000đ và 1980 27.700.000đ. Mua làm quà năm sinh thì đây là nhóm đáng xem.

Nhà Tesseron lại đặt tên chai theo số lô: Lot No. 90 6.820.000đ, Lot No. 76 8.960.000đ, Lot No. 53 18.870.000đ, Lot No. 29 31.840.000đ. Số lô không phải năm, nhưng trong dãy này số nhỏ hơn thì giá cao hơn. Muốn biết chính xác từng lô, hỏi bên mình ảnh nhãn sau.

Bốn nhà lớn và các nhà gia đình

Có gần 200 nhà làm cognac, nhưng bốn cái tên chiếm phần lớn thị trường: theo một ước tính năm 2008, Hennessy, Martell, Rémy Martin và Courvoisier bán hơn 90% lượng cognac ở Mỹ. Đó là các chai dễ mua, dễ biếu, đủ hạng tuổi và cỡ chai. Mỗi nhà có giọng riêng, chẳng hạn Rémy Martin chỉ làm cognac Fine Champagne, nên cùng hạng VSOP mà bốn nhà cho bốn vị khác nhau. Bạn mua lần đầu thì đặt hai nhà cùng hạng cạnh nhau, rót mỗi ly một ít, ngửi trước rồi mới nếm, sẽ thấy rõ chỗ khác.

Phía còn lại là nhà nhỏ hơn: Hine VSOP 1.650.000đ và XO, Frapin, Delamain Vesper XO 8.360.000đ, Bisquit & Dubouche, cùng các chai lớn của Louis XIII. Chúng khác bốn nhà lớn thế nào, đọc bài Camus, Courvoisier, Hine so với Hennessy, Rémy Martin.

Bảng giá cognac theo hạng

Ba bảng lọc theo chữ trên tên chai, xếp từ rẻ tới đắt, giá tự lấy từ trang sản phẩm:

Chai lớn, hộp Tết và chuyện thật giả

Tiệc đông người thì cỡ lớn tính ra lợi hơn: Hennessy VSOP 1,5 lít 3.100.000đ, VSOP 3 lít 6.500.000đ, Martell VSOP 1 lít 1.750.000đ. Louis XIII còn có bình to tới 6 lít, gọi là Mathusalem, giá liên hệ. Mùa Tết, hộp đổi theo năm âm lịch, còn rượu thì y như chai thường; giá các hộp năm nay ở bài hộp cognac Tết 2027.

Cognac nhập đúng đường có tem dán ở cổ hoặc nắp, kèm nhãn tiếng Việt của nhà nhập. VS và VSOP của các nhà lớn bị làm giả nhiều nhất; bài phân biệt Hennessy thật giả chỉ từng chỗ cần soi. Định bán lại chai cognac để lâu, đọc trang thu mua rượu cognac.

Xem toàn bộ bộ sưu tập rượu mạnh nhập khẩu tại VUACON.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm trong Cognac & Brandy

• Cognac & Brandy Armagnac
• Cognac & Brandy XO
• Cognac & Brandy Special Cognac
• Cognac & Brandy VSOP
• Cognac & Brandy Calvados