Whisky Single Malt Scotch Highland

Một đường ranh vẽ ra để thu thuế

Đường chia Highland với Lowland có từ đầu thế kỷ 19, khi nhà nước cần tách hai vùng để đánh thuế rượu khác nhau. Luật năm 2009 giữ lại đường ấy và ghi rõ từng chặng: bờ nam vịnh Clyde tới Greenock, ga Cardross, đỉnh Earl's Seat, Đài tưởng niệm Wallace, đường B998 và A91 tới Milnathort, cao tốc M90 lên cầu Bridge of Earn, rồi theo sông Tay ra biển. Speyside được luật định nghĩa riêng theo các phường của hội đồng Moray và Highland Council, nhưng vẫn nằm trong Highland, nên chai Speyside được phép ghi chữ Highland. Các đảo, trừ Islay, cũng thuộc vùng Highland theo luật; bên mình vẫn tách chúng ra mục whisky các đảo cho dễ tìm.

Ví dụ dễ nhớ nhất là Glengoyne, lập năm 1833 ở chân đồi Dumgoyne. Phần nấu và chưng cất nằm phía bắc đường A81, tức Highland, còn kho ủ ở bên kia đường thuộc Lowland. Nhà này cũng không dùng khói than bùn để sấy lúa mạch, nên rượu ra vị mạch nha, táo xanh, hạnh nhân khá sạch. Trên kệ có đủ từ 10 năm tới Glengoyne 25 năm (14.000.000đ).

Bắc, đông, tây, nam: mỗi góc một kiểu rượu

Phía bắc, quanh vịnh Cromarty và Dornoch, có ba nhà lớn. Dalmore lập năm 1839 ở Alness, nay thuộc Whyte & Mackay; hình đầu hươu mười hai nhánh trên chai lấy từ tích dòng họ Mackenzie cứu vua Alexander III khỏi một con hươu năm 1263. Rượu Dalmore đậm, ủ một phần trong thùng sherry, từ Port Wood Reserve (1.850.000đ) tới Cigar Malt Reserve (3.200.000đ). Glenmorangie ở Tain, lập năm 1843, có nồi chưng cất cao khoảng 8 mét, được xem là cao nhất Scotland, nên rượu nhẹ, thơm hoa và cam. Từ năm 2004 nhà này thuộc Moët Hennessy. Lasanta ủ thêm thùng sherry (1.500.000đ), Quinta Ruban ủ thêm thùng port (1.900.000đ). Xa hơn về phía bắc, Old Pulteney ở thị trấn cảng Wick, lập năm 1826.

Gần Inverness có Tomatin, lập năm 1897, do hãng Takara Shuzo của Nhật tiếp quản từ năm 1986. Nhà này làm thêm nhãn Cù Bòcan có khói nhẹ, như Cù Bòcan Signature (2.300.000đ). Miền đông có Glendronach với các bản sherry đậm, Glencadam, Fettercairn và Royal Brackla.

Ở bờ tây, Oban lập năm 1794 bởi hai anh em John và Hugh Stevenson, có trước cả thị trấn Oban. Đây là một trong những nhà máy nhỏ nhất Scotland, chỉ hai nồi chưng. Oban 14 năm (1.850.000đ) có chút muối và khói nhẹ. Miền nam Highland, sát đường ranh, có Glengoyne, Deanston, Loch Lomond, Tullibardine, Aberfeldy và Glenturret.

Chai đóng thẳng từ thùng và bản phát hành theo năm

Khoảng một phần tư mục là rượu đóng ở độ cồn thùng, không pha nước, thường trên 50%. Nhóm dễ gặp là loạt Special Releases của Diageo, mỗi năm ra một đợt với số chai có hạn: Oban 11 năm bản 2023 (5.550.000đ), Clynelish 10 năm bản 2023 (6.540.000đ), Royal Lochnagar 16 năm bản 2021 (7.000.000đ). Tomatin Cask Strength (2.700.000đ) là lựa chọn rẻ hơn để biết rượu thùng uống ra sao. Những chai này nên nhỏ thêm vài giọt nước rồi mới nếm. Cả nhóm có ở mục whisky cask strength.

Nhà máy đã đóng cửa vẫn còn trong chai

Một số chai giá cao nhất mục mang tên những nhà máy đã ngừng hoạt động: Glen Albyn và Glen Mhor đóng năm 1983, Glenesk năm 1985, Lochside năm 1992, rồi đều bị phá dỡ. Thùng rượu cũ của họ nằm trong kho của Gordon & MacPhail, nhà đóng chai độc lập ở Elgin, và được đóng dần theo năm cất. Ví dụ Glen Albyn 1979 43 năm (110.000.000đ) và Lochside 1991 31 năm (50.000.000đ). Khi một chai như vậy bán hết, gần như không có bản thay thế. Mua loại này nên xem năm cất, năm đóng chai và số thùng trên nhãn; bài independent bottler là gì giải thích vì sao nhãn khác hẳn chai chính hãng. Các chai ghi năm cất khác ở mục whisky đóng chai theo năm.

Bảng giá cập nhật

Các chai dễ mua, hợp uống thường và làm quen từng nhà:

Tầm biếu và sưu tầm, nơi bắt đầu có chai 18 năm, 21 năm:

Chai cao nhất mục hiện ở mức 630 triệu. So sánh giá Dalmore theo tuổi có ở bài Dalmore 15 giá bao nhiêu; tin các nhà Highland năm nay ở bài whisky Highland 2026.

Chọn chai, uống và kiểm hàng

Uống hằng ngày hoặc đãi bạn mới tập uống single malt, chọn chai 10 đến 12 năm của Glengoyne, Glenmorangie, AnCnoc (1.050.000đ). Biếu sếp, biếu Tết thì chai 15 đến 18 năm có hộp: Dalmore, Old Pulteney 18 năm (3.850.000đ), Glengoyne 18 năm. Người đã quen whisky khói Islay muốn đổi gió thì AnCnoc Peatheart (1.250.000đ) hoặc Glenturret 10 năm Peat Smoked (1.850.000đ); các chai khói khác ở mục whisky khói.

Single malt Highland nên uống thuần trong ly tulip, rót chừng 30 ml, để vài phút cho mùi mở ra. Chai từ 46% trở lên nhỏ một hai giọt nước sẽ dễ uống hơn. Chai đã mở đậy kín, để đứng, tránh nắng và chỗ nóng như nóc tủ lạnh. Khi nhận hàng, bạn soi con tem hải quan trên cổ chai, tờ nhãn phụ in tên nhà nhập và màng seal quanh nắp còn nguyên; với chai Gordon & MacPhail hay Special Releases, đối chiếu thêm số thùng, số chai in trên nhãn.

Xem toàn bộ bộ sưu tập rượu mạnh nhập khẩu tại VUACON.

Câu hỏi thường gặp

Xem thêm trong Whisky Single Malt Scotch

• Whisky Single Malt Scotch Speyside
• Whisky Single Malt Scotch Islay
• Whisky Single Malt Scotch Island
• Whisky Single Malt Scotch Campbeltown
• Whisky Single Malt Scotch Lowland