bởi Tuấn – Vua Cồn
Rượu vang Chianti là vang đỏ khô của vùng Chianti, xứ Toscana miền Trung nước Ý, làm chủ yếu từ nho Sangiovese. Chianti DOCG phải có tối thiểu 70% Sangiovese; Chianti Classico là một tên gọi DOCG riêng ở vùng lõi giữa Firenze và Siena, đòi tối thiểu 80% Sangiovese và có tem gà trống đen trên cổ chai. Vị chung là chua tươi, chát vừa, mùi anh đào chua và thảo mộc khô, rất hợp món có cà chua và thịt nướng.
Mục lục
- Chianti ở đâu, vì sao nổi tiếng từ rất sớm
- Chianti và Chianti Classico khác nhau thế nào
- Bảy tiểu vùng Chianti hay gặp trên nhãn
- Riserva, Superiore, Gran Selezione nghĩa là gì
- Chianti có vị thế nào
- Chọn Chianti theo tầm tiền: kệ Vua Cồn đang có
- Uống Chianti thế nào, ăn với món gì
- Câu hỏi thường gặp
- Rượu vang Chianti có ngọt không?
- Chianti Classico và Chianti khác nhau thế nào?
- Con gà trống đen trên chai Chianti nghĩa là gì?
- Chianti Riserva là gì?
- Rượu vang Chianti giá bao nhiêu?
- Chianti làm từ nho gì?
Trong các dòng rượu vang Ý, Chianti là cái tên khách hỏi nhiều nhất, và cũng dễ nhầm nhất. Cùng chữ Chianti trên nhãn mà có chai vài trăm nghìn, có chai vài triệu. Lý do là “Chianti” không phải một loại vang duy nhất mà là cả một họ tên gọi, mỗi bậc một luật. Bài này đi qua vùng đất, luật DOCG, các chữ Riserva, Superiore, Gran Selezione trên nhãn, rồi tới cách chọn chai dựa trên chính kệ Chianti mình đang bán.
Chianti ở đâu, vì sao nổi tiếng từ rất sớm
Vùng Chianti là dải đồi nằm giữa hai thành phố Firenze (Florence) và Siena. Năm 1716, đại công tước Cosimo III de’ Medici ra sắc lệnh vạch ranh giới vùng Chianti. Đây là một trong những lần đầu tiên ở châu Âu một vùng làm vang được khoanh bằng văn bản pháp lý, và phần đất được khoanh khi đó gần như trùng với vùng Chianti Classico bây giờ.
Năm 1932, tên Chianti được nới ra nhiều vùng đồi xung quanh và chia thành các tiểu vùng. Từ đó mới có chuyện hai chai cùng chữ Chianti nhưng đất khác, luật khác. Chianti được nâng lên DOCG, bậc cao nhất của vang Ý, năm 1984. Còn hình ảnh chai bụng tròn bọc rơm (người Ý gọi là fiasco) thì giờ chỉ vài nhà còn dùng, phần lớn Chianti đã đóng chai thường. Muốn hiểu thứ bậc DOCG, DOC, IGT nói chung, xem bài hệ thống DOC, DOCG của vang Ý.
Chianti và Chianti Classico khác nhau thế nào
Đây là câu khách hỏi nhiều nhất. Chianti Classico không phải “Chianti hạng trên” mà là một DOCG riêng, có hội đồng (Consorzio) riêng và luật chặt hơn. Bảng dưới so các điểm chính theo luật hiện hành.
| Tiêu chí | Chianti DOCG | Chianti Classico DOCG |
|---|---|---|
| Vùng | Vùng rộng thuộc các tỉnh Firenze, Siena, Arezzo, Pisa, Pistoia, Prato, gồm 7 tiểu vùng | Vùng lõi lịch sử giữa Firenze và Siena: Greve, Radda, Gaiole, Castellina in Chianti và một phần vài xã lân cận |
| Sangiovese tối thiểu | 70% | 80% |
| Nho trắng | Được dùng, tối đa 10% | Cấm từ năm 2006 |
| Độ cồn tối thiểu | 11,5% | 12% |
| Ra thị trường sớm nhất | Từ 1/3 năm sau vụ hái | Từ 1/10 năm sau vụ hái |
| Dấu hiệu trên chai | Chữ Chianti, có thể kèm tên tiểu vùng | Tem cổ chai hình gà trống đen (Gallo Nero) |
Nhìn nhanh trên kệ thì cứ tìm con gà trống đen ở cổ chai: có là Chianti Classico. Nhưng đừng mặc định Classico lúc nào cũng ngon hơn. Một chai Chianti Rùfina của nhà làm tốt có thể hơn hẳn một chai Classico làng nhàng. Nhà làm vang vẫn là yếu tố quyết định.
Bảy tiểu vùng Chianti hay gặp trên nhãn
Ngoài vùng Classico, Chianti DOCG chia thành 7 tiểu vùng: Colli Aretini, Colli Fiorentini, Colline Pisane, Colli Senesi, Montalbano, Montespertoli và Rùfina. Chai làm hoàn toàn từ nho một tiểu vùng được ghi thêm tên đó sau chữ Chianti, ví dụ “Chianti Rùfina” hay “Chianti Colli Senesi”. Chai pha nho nhiều nơi thì chỉ ghi Chianti.
Rùfina là tiểu vùng nhỏ ở phía đông Firenze, đồi cao và mát hơn, nên vang thường chua sắc và gọn. Trên kệ Vua Cồn có hai chai Rùfina của hai nhà khác nhau: I Veroni I Domi Chianti Rufina (1.000.000đ) và Nipozzano Vecchie Viti Chianti Rufina Riserva của nhà Frescobaldi (1.450.000đ). Mở cạnh một chai Chianti thường sẽ thấy rõ vang vùng đồi mát gắt và dài hơn.
Riserva, Superiore, Gran Selezione nghĩa là gì
Ba chữ này nói về thời gian ủ và mức luật, không phải tên vùng. Bảng dưới gom các mốc tối thiểu theo luật Chianti và Chianti Classico.
| Bậc ghi trên nhãn | Thuộc tên gọi | Ủ tối thiểu |
|---|---|---|
| Chianti | Chianti DOCG | Được bán từ 1/3 năm sau vụ hái |
| Chianti Superiore | Chianti DOCG, nho ngoài vùng Classico | 9 tháng, trong đó 3 tháng trong chai; cồn tối thiểu 12% |
| Chianti Riserva | Chianti DOCG | 2 năm tính từ 1/1 sau vụ hái, có ít nhất 3 tháng trong chai |
| Chianti Classico | Chianti Classico DOCG | Được bán từ 1/10 năm sau vụ hái |
| Chianti Classico Riserva | Chianti Classico DOCG | 24 tháng, trong đó 3 tháng trong chai; cồn tối thiểu 12,5% |
| Chianti Classico Gran Selezione | Chianti Classico DOCG | 30 tháng, trong đó 3 tháng trong chai; nho của chính điền trang |
Gran Selezione là bậc cao nhất, có từ năm 2014. Năm 2021, Consorzio Chianti Classico thông qua luật siết bậc này: tối thiểu 90% Sangiovese, phần còn lại chỉ được dùng nho bản địa, và cho ghi thêm tên các tiểu vùng mới (UGA) trên nhãn. Vì vậy chai Gran Selezione đời cũ có thể vẫn còn chút Merlot hay Cabernet, đời mới thì gần như thuần Sangiovese.
Trên nhãn còn hay gặp chữ “Governo”. Đây là cách làm cổ của Toscana (governo all’uso toscano): để một phần nho héo bớt nước rồi cho vào vang mới lên men xong, khiến vang lên men nhẹ thêm một lần, mềm và tròn hơn. Kệ mình có Barbanera Governo Chianti và Piccini Collezione Oro Chianti Governo (990.000đ).
Chianti có vị thế nào
Sangiovese vỏ mỏng nên Chianti có màu đỏ ruby sáng, không đặc như Cabernet, và ngả ánh cam gạch khi để lâu. Nét dễ nhận nhất là chua tươi rõ, chát vừa tới khá. Mùi thường gặp là anh đào chua, mận đỏ, lá cà chua, thảo mộc khô như oregano; chai Riserva ủ gỗ và để lâu có thêm da thuộc, thuốc lá, đất ẩm.
Phần nho phối cũng làm vị đổi khá nhiều. Nho bản địa như Canaiolo, Colorino giữ chất Toscana; thêm Merlot hay Cabernet Sauvignon thì vang tròn và đậm màu hơn. Trên web, Leonardo Da Vinci Chianti ghi phối Merlot với Sangiovese, Ricasoli Rocca Guicciarda Chianti Classico Riserva ghi Canaiolo, Merlot và Sangiovese, còn Fonterutoli Chianti Classico của nhà Mazzei ghi Colorino, Malvasia Nera và Sangiovese. Khách thích vang mềm thì chọn chai có Merlot, thích đúng chất Chianti chua sắc thì chọn chai thuần Sangiovese hoặc pha nho bản địa.
Chọn Chianti theo tầm tiền: kệ Vua Cồn đang có
Kệ vang Toscana của Vua Cồn hiện có 312 chai, giá từ 320.000đ tới 47,4 triệu, trong đó Chianti chiếm phần lớn. Bảng dưới xếp các chai theo bậc, từ dễ mua tới chai để biếu; cột giống nho ghi theo thông tin trên web, ô trống là chưa có dữ liệu.
| Chai | Bậc | Vùng trên web | Giống nho | Giá |
|---|---|---|---|---|
| Sensi Chianti | Chianti | Chianti | 407.000đ | |
| Ricasoli Chianti DOCG | Chianti | Toscana | Sangiovese | 780.000đ |
| Rượu vang Santa Cristina Chianti Superiore | Chianti Superiore | Toscana | Sangiovese | 660.000đ |
| Nipozzano Vecchie Viti Chianti Rufina Riserva | Riserva, tiểu vùng Rùfina | Chianti Rufina, Toscana | Sangiovese | 1.450.000đ |
| Tenuta Di Nozzole Chianti Classico | Chianti Classico | Chianti Classico | Sangiovese | 590.000đ |
| Ricasoli Brolio Chianti Classico Riserva | Chianti Classico Riserva | Chianti Classico | 1.400.000đ | |
| Rượu vang Antinori Badia a Passignano Chianti Classico Gran Selezione | Gran Selezione | Toscana | Sangiovese | 2.340.000đ |
Lần đầu uống Chianti, mình hay khuyên chọn một chai Chianti hoặc Superiore để quen cái chua tươi của Sangiovese. Muốn thấy rõ khác biệt giữa các bậc, mở cạnh nhau một chai Chianti và một chai Classico Riserva cùng bữa. Gran Selezione hợp để biếu hoặc để dành vài năm. Xem thêm toàn bộ chai theo vùng ở mục vang Toscana.
Uống Chianti thế nào, ăn với món gì
Rót Chianti ở khoảng 16–18°C, tức là để tủ mát chừng 20 phút nếu phòng nóng. Chianti trẻ mở ra uống được ngay, cho thở 15–20 phút là đủ. Riserva và Gran Selezione nên mở trước 30–60 phút hoặc gạn qua bình decanter.
Độ chua cao là lý do Chianti hợp món có cà chua: mì Ý sốt cà chua, pizza, lasagna. Món kinh điển ở Firenze là bít tết Florentine nướng than. Với mâm cơm Việt, Chianti đi tốt với bò lúc lắc, bò nướng lá lốt, sườn nướng, gà rang gừng; món chua ngọt kiểu sườn xào chua ngọt cũng hợp vì chua của vang cân được chua của món. Món quá cay thì nên chọn chai Chianti thường, ít chát, đừng mở Riserva.
Tóm lại, khi cầm một chai Chianti chỉ cần đọc ba thứ: có con gà trống đen không (Classico hay không), có chữ Riserva, Superiore hay Gran Selezione không (thời gian ủ), và tên nhà làm. Ba thứ đó nói gần hết chai vang sẽ có vị ra sao và đáng giá bao nhiêu.
Cần hỏi chai nào hợp bữa ăn hay tầm tiền của mình, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé Vua Cồn ở 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội. Phí giao tính theo ứng dụng giao hàng.
Câu hỏi thường gặp
Rượu vang Chianti có ngọt không?
Không. Chianti là vang đỏ khô, gần như không còn đường. Cái người mới uống hay cảm thấy là vị chua tươi của nho Sangiovese và chút chát từ vỏ nho.
Chianti Classico và Chianti khác nhau thế nào?
Chianti Classico là DOCG riêng ở vùng lõi giữa Firenze và Siena, tối thiểu 80% Sangiovese, không được dùng nho trắng và có tem gà trống đen. Chianti DOCG trải rộng hơn, tối thiểu 70% Sangiovese và được pha tối đa 10% nho trắng.
Con gà trống đen trên chai Chianti nghĩa là gì?
Đó là biểu tượng Gallo Nero của Chianti Classico, in trên tem cổ chai. Chai không có tem này là Chianti thường hoặc Chianti của một tiểu vùng khác.
Chianti Riserva là gì?
Là Chianti ủ lâu hơn bản thường: Chianti Riserva ủ tối thiểu 2 năm tính từ 1/1 sau vụ hái, Chianti Classico Riserva ủ tối thiểu 24 tháng, đều có ít nhất 3 tháng trong chai.
Rượu vang Chianti giá bao nhiêu?
Tuỳ bậc. Chianti thường dễ mua, như Ricasoli Chianti DOCG 780.000đ; Chianti Classico Riserva như Ricasoli Brolio Chianti Classico Riserva 1.400.000đ; Gran Selezione là bậc đắt nhất.
Chianti làm từ nho gì?
Chủ yếu là Sangiovese, giống nho đỏ chính của Toscana. Phần còn lại có thể là nho bản địa như Canaiolo, Colorino, hoặc nho quốc tế như Merlot, Cabernet Sauvignon, tuỳ luật từng bậc.
