bởi Tuấn – Vua Cồn
Các vùng rượu vang Ý trùng với bản đồ hành chính của nước Ý. Ý có 20 vùng hành chính và vùng nào cũng làm vang, nên bản đồ rượu vang Ý trùng với bản đồ hành chính. Người ta hay chia thành năm nhóm: tây bắc (Piemonte, Lombardia, Valle d’Aosta, Liguria), đông bắc (Veneto, Trentino-Alto Adige, Friuli-Venezia Giulia), miền trung (Toscana, Emilia-Romagna, Umbria, Marche, Lazio, Abruzzo, Molise), miền nam (Campania, Puglia, Basilicata, Calabria) và hai đảo (Sicilia, Sardegna). Bốn vùng khách Việt gặp nhiều nhất là Toscana (Sangiovese, Chianti, Brunello), Piemonte (Nebbiolo, Barolo), Veneto (Prosecco, Amarone) và Puglia (Primitivo giá mềm).
Mục lục
- Bảng các vùng rượu vang Ý: 20 vùng và giống nho chính
- Tây bắc: Piemonte, Lombardia và vùng núi
- Đông bắc: Veneto, Trentino-Alto Adige, Friuli
- Miền trung: Toscana và dải Adriatic
- Miền nam và hai đảo: nắng, nho bản địa, giá mềm
- Kệ vang Ý của Vua Cồn theo vùng
- Câu hỏi thường gặp
- Ý có bao nhiêu vùng rượu vang?
- Vùng rượu vang nổi tiếng nhất của Ý là vùng nào?
- Montepulciano d'Abruzzo và Vino Nobile di Montepulciano khác nhau thế nào?
- Bản đồ rượu vang Ý chia thế nào?
- Vang Ý giá mềm nên chọn vùng nào?
Chọn rượu vang Ý khó hơn vang Pháp một chút vì nước Ý công nhận hơn 500 giống nho, và nhãn Ý thường ghi tên vùng, tên làng chứ không ghi giống nho. Biết vùng nào trồng nho gì là đọc được nửa cái nhãn. Nửa còn lại là bậc DOCG, DOC, IGT, mình đã viết ở bài hệ thống DOC, DOCG của vang Ý.
Bảng các vùng rượu vang Ý: 20 vùng và giống nho chính
| Vùng | Nhóm | Giống nho, vang tiêu biểu |
|---|---|---|
| Piemonte | Tây bắc | Nebbiolo (Barolo, Barbaresco), Barbera, Moscato d’Asti |
| Lombardia | Tây bắc | Franciacorta (vang sủi), Nebbiolo ở Valtellina |
| Valle d’Aosta | Tây bắc | Vùng nhỏ nhất, vườn núi Alps |
| Liguria | Tây bắc | Vermentino, vang ven biển Cinque Terre |
| Veneto | Đông bắc | Prosecco (Glera), Amarone, Valpolicella (Corvina), Soave |
| Trentino-Alto Adige | Đông bắc | Vang sủi Trentodoc, Pinot Grigio, Gewürztraminer, Lagrein |
| Friuli-Venezia Giulia | Đông bắc | Vang trắng: Friulano, Ribolla Gialla, Pinot Grigio |
| Toscana | Miền trung | Sangiovese (Chianti Classico, Brunello di Montalcino, Vino Nobile), Super Tuscan Bolgheri |
| Emilia-Romagna | Miền trung | Lambrusco sủi nhẹ, Sangiovese di Romagna |
| Umbria | Miền trung | Sagrantino di Montefalco, vang trắng Orvieto |
| Marche | Miền trung | Verdicchio, Rosso Conero (Montepulciano) |
| Lazio | Miền trung | Frascati (vang trắng quanh Rome), Cesanese |
| Abruzzo | Miền trung | Montepulciano d’Abruzzo, Trebbiano d’Abruzzo, Pecorino |
| Molise | Miền trung | Vùng nhỏ, giống Tintilia |
| Campania | Miền nam | Aglianico (Taurasi), Fiano, Greco di Tufo, Falanghina |
| Puglia | Miền nam | Primitivo (Manduria), Negroamaro (Salento) |
| Basilicata | Miền nam | Aglianico del Vulture trên đất núi lửa |
| Calabria | Miền nam | Cirò từ nho Gaglioppo |
| Sicilia | Đảo | Nero d’Avola, Grillo, vang núi lửa Etna, Marsala |
| Sardegna | Đảo | Cannonau (Grenache), Vermentino di Gallura |
Tây bắc: Piemonte, Lombardia và vùng núi
Piemonte nằm dưới chân dãy Alps, giáp Pháp. Nebbiolo ở đây cho Barolo và Barbaresco, vang đỏ màu nhạt mà chát và chua rất cao, cần nhiều năm mới mềm. Barbera là vang đỏ uống hằng ngày của người Piemonte, chua tươi, ít chát; Moscato d’Asti là vang trắng ngọt, sủi nhẹ, ít cồn. Trên kệ có Ceretto Barolo (3.990.000đ) và Aresca La Moretta Barbera D’asti DOCG (480.000đ). Đọc sâu hơn ở bài vang Piemonte.
Lombardia có Franciacorta, vang sủi lên men trong chai như Champagne, ví dụ Ca’ del Bosco Cuvee Prestige Franciacorta Brut (2.190.000đ). Ở thung lũng Valtellina sát Thuỵ Sĩ, Nebbiolo được gọi là Chiavennasca; nho phơi khô ở đây cho ra vang Sforzato (Sfursat). Valle d’Aosta là vùng nhỏ nhất nước Ý, Liguria là dải đất hẹp ven biển; vang hai vùng này hiếm khi về Việt Nam.
Đông bắc: Veneto, Trentino-Alto Adige, Friuli
Veneto là vùng làm vang lớn và đa dạng bậc nhất nước Ý: phía tây quanh Verona có Valpolicella, Amarone từ nho phơi, vang trắng Soave; phía đông có Prosecco. Chai đang có: Rượu vang Allegrini Amarone Classico (3.480.000đ); Soave và Prosecco có trong mục vang Ý.
Trentino-Alto Adige là vùng núi giáp Áo, nửa phía bắc nói tiếng Đức nên nhãn hay ghi Südtirol. Nơi đây làm vang sủi Trentodoc (như Ferrari Maximum Rose Trentodoc 2.130.000đ), vang trắng thơm và vang đỏ Lagrein. Giống Gewürztraminer mang tên làng Tramin ở chính Alto Adige. Friuli-Venezia Giulia giáp Slovenia, mạnh nhất ở vang trắng; chai đang có là Livio Felluga Terre Alte (2.275.000đ).
Miền trung: Toscana và dải Adriatic
Toscana là quê của Sangiovese. Chianti Classico ở giữa Florence và Siena, Brunello di Montalcino và Vino Nobile di Montepulciano ở phía nam; ven biển Bolgheri làm vang phối Cabernet, Merlot, thường được gọi là Super Tuscan. Trên kệ: Tenuta Di Nozzole Chianti Classico (590.000đ), Rượu vang Il Poggione Brunello Di Montalcino (2.600.000đ). Đủ các chai ở mục vang Toscana.
Emilia-Romagna là quê của Lambrusco, vang đỏ sủi nhẹ, có bản khô (secco) và bản hơi ngọt (amabile). Umbria có Sagrantino di Montefalco, một trong những vang đỏ chát nhất nước Ý. Marche có Verdicchio và Rosso Conero; Lazio quanh Rome có vang trắng Frascati.
Một chỗ hay nhầm: Montepulciano d’Abruzzo là vang làm từ giống nho Montepulciano ở vùng Abruzzo, còn Vino Nobile di Montepulciano là vang Sangiovese của thị trấn Montepulciano ở Toscana. Hai thứ không liên quan. Montepulciano d’Abruzzo là vang đỏ giá mềm, đậm quả, ví dụ Talamonti Moda Montepulciano d’Abruzzo DOC (398.000đ).
Miền nam và hai đảo: nắng, nho bản địa, giá mềm
Campania quanh Naples có Aglianico (Taurasi là bản DOCG nổi tiếng nhất) và các vang trắng Fiano, Greco di Tufo; chai đang có: Votiva Taurasi DOCG Riserva (2.798.000đ). Basilicata có Aglianico del Vulture trồng trên sườn núi lửa đã tắt Vulture.
Puglia, “gót giày” nước Ý, là vùng có nhiều chai nhất trên kệ vang Ý của Vua Cồn. Primitivo (cùng gốc di truyền với Zinfandel của Mỹ) cho vang đậm, ngọt quả; Negroamaro là giống của bán đảo Salento. Chai đại diện: Pontefice Primitivo Di Manduria (1.110.000đ). Các chai khác ở mục vang Puglia.
Sicilia có Nero d’Avola đậm, vang trắng Grillo, vang ngọt cường hoá Marsala, và vang núi lửa Etna mà giới chơi vang mấy năm nay rất chuộng: Donnafugata Sherazade Nero d’Avola (770.000đ), Planeta Etna Bianco (1.520.000đ). Sardegna có Cannonau, chính là giống Grenache, và Vermentino di Gallura, vang DOCG duy nhất của đảo; chai đang có là Olianas Cannonau (1.230.000đ).
Kệ vang Ý của Vua Cồn theo vùng
Trên web bên mình hiện có 2.230 chai vang Ý. Theo mục vùng, Puglia đông nhất với 473 chai, rồi tới Toscana 319 chai và Piemonte 262 chai. Veneto cũng đông chai nhờ Prosecco và Amarone. Các vùng nhỏ như Umbria, Lazio, Sardegna, Basilicata chỉ có từ vài tới hơn chục chai mỗi vùng; Calabria, Molise, Liguria, Valle d’Aosta hầu như chưa có.
Chọn nhanh theo dịp: uống hằng ngày, tiệc đông người thì Puglia, Abruzzo, Sicilia; biếu sếp, đối tác thì Barolo, Brunello, Amarone; người mới uống vang thích ngọt thì Moscato d’Asti; tiệc cần vang sủi thì Prosecco, Franciacorta hay Trentodoc.
Tóm lại, nhớ bốn vùng lớn là đọc được phần lớn nhãn vang Ý trên kệ: Piemonte cho Nebbiolo, Toscana cho Sangiovese, Veneto cho Prosecco và Amarone, Puglia cho Primitivo giá mềm. Cần chọn chai theo món ăn hay ngân sách, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Ý có bao nhiêu vùng rượu vang?
20 vùng, trùng với 20 vùng hành chính của nước Ý; vùng nào cũng làm vang. Thường chia thành tây bắc, đông bắc, miền trung, miền nam và hai đảo Sicilia, Sardegna.
Vùng rượu vang nổi tiếng nhất của Ý là vùng nào?
Toscana (Chianti Classico, Brunello di Montalcino, Super Tuscan), Piemonte (Barolo, Barbaresco) và Veneto (Amarone, Prosecco). Ở Việt Nam, Puglia cũng rất phổ biến nhờ Primitivo giá mềm.
Montepulciano d'Abruzzo và Vino Nobile di Montepulciano khác nhau thế nào?
Montepulciano d’Abruzzo làm từ giống nho Montepulciano ở vùng Abruzzo. Vino Nobile di Montepulciano làm chủ yếu từ Sangiovese ở thị trấn Montepulciano, vùng Toscana. Trùng tên nhưng khác giống nho, khác vùng.
Bản đồ rượu vang Ý chia thế nào?
Theo 20 vùng hành chính. Phía bắc mát làm vang sủi, vang trắng và Nebbiolo; miền trung là đất Sangiovese; miền nam và hai đảo nắng nóng, nhiều giống nho bản địa như Primitivo, Negroamaro, Aglianico, Nero d’Avola.
Vang Ý giá mềm nên chọn vùng nào?
Puglia (Primitivo, Negroamaro), Abruzzo (Montepulciano d’Abruzzo) và Sicilia (Nero d’Avola) có nhiều chai giá mềm, vị đậm quả, dễ uống với món Việt.
