bởi Tuấn – Vua Cồn
Body trong whisky là cảm giác rượu “nặng” hay “nhẹ” trong miệng: độ dày, độ sánh và độ phủ lưỡi của nó. Người ta chia ba mức: light (nhẹ, trơn như nước), medium (vừa) và full (dày, tròn, phủ kín miệng). Body không phải độ cồn và cũng không phải độ đậm mùi, dù cả hai có ảnh hưởng.
Mục lục
- Body trong whisky: Body là cảm giác, không phải con số
- Vì sao whisky dày hay mỏng
- Light, medium, full: ví dụ trên chai bên mình
- Cách tự cảm nhận body khi nếm
- Chọn chai theo body
- Câu hỏi thường gặp
- Full bodied whisky là gì?
- Whisky body nhẹ có phải rượu dở không?
- Body có phải là độ cồn không?
- Thêm đá có làm whisky mỏng đi không?
Trong ghi chú nếm rượu whisky, chữ “full-bodied” xuất hiện rất nhiều, nhưng ít ai giải thích nó là gì. Hiểu đơn giản như uống sữa: sữa tách béo và sữa nguyên kem có thể cùng vị, nhưng một bên trôi qua nhanh, một bên đọng lại trên lưỡi. Whisky cũng vậy. Bài này nói body từ đâu ra, cách tự cảm nhận, và chọn chai theo body ra sao.
Body trong whisky: Body là cảm giác, không phải con số
Không có máy nào in “body 7/10” lên nhãn. Body là cảm nhận của người uống, nên hai người có thể nói khác nhau về cùng một ly. Dù vậy, các chai whisky full body thường giống nhau ở vài điểm: rượu như dày lên khi ngậm, có độ trơn béo, cảm giác ấm lan rộng, và hậu vị kéo dài. Chai light body thì sạch, gọn, trôi nhanh, hậu vị ngắn.
Body cũng khác với độ đậm mùi. Một chai whisky khói có thể mùi rất mạnh nhưng thân rượu lại mảnh. Ngược lại, có chai mùi nhẹ nhàng mà ngậm thấy dày và tròn. Tách hai thứ này ra là bước đầu để nếm kỹ hơn.
Vì sao whisky dày hay mỏng
Body không đến từ một nguồn. Bảng dưới gom những yếu tố hay được nhắc nhất. Đây là xu hướng chung, không phải luật: một chai cụ thể còn tuỳ cách hãng phối nhiều yếu tố với nhau.
| Yếu tố | Thường dày hơn khi | Thường mỏng hơn khi |
|---|---|---|
| Độ cồn | Đóng chai cao, nhất là nguyên độ thùng (cask strength) | Pha loãng về 40% |
| Kiểu nồi chưng | Nồi đơn (pot still), cổ nồi ngắn | Tháp chưng liên tục, nồi cổ cao |
| Số lần chưng | Chưng 2 lần | Chưng 3 lần |
| Nguyên liệu | Mạch nha, lúa mạch chưa ủ mầm kiểu Ireland, bourbon nhiều ngô | Rượu ngũ cốc (grain) chưng tháp |
| Thùng | Thùng sherry, thùng mới đốt kỹ, thời gian tiếp xúc gỗ dài | Thùng dùng lại nhiều lần |
| Lọc lạnh | Không lọc lạnh (non chill-filtered) | Có lọc lạnh |
Độ cồn là yếu tố dễ thấy nhất. Cùng một rượu, bản nguyên độ thùng ngậm thấy dày và ấm hơn bản pha xuống 40%. Đó là lý do người ta hay khen body của các chai trong mục whisky cask strength. Lọc lạnh thì ngược lại: bước này bỏ đi một phần chất béo và ester tạo cảm giác trơn, nên nhiều hãng single malt ghi rõ “non chill-filtered” trên nhãn như một điểm cộng.
Cách chưng cất quyết định khá nhiều. Hơi rượu trong nồi cổ cao phải leo xa, phần nặng ngưng lại chảy về nồi, rượu ra nhẹ hơn. Chưng thêm lần thứ ba cũng làm rượu sạch và mảnh hơn. Đó là lý do whisky Ireland chưng 3 lần thường được tả là mượt và nhẹ.
Light, medium, full: ví dụ trên chai bên mình
Cột “thông tin” lấy từ nhãn và trang hãng. Mức body là cảm nhận của bên mình để bạn có điểm so sánh.
| Chai | Thông tin từ hãng/nhãn | Body (cảm nhận) | Giá |
|---|---|---|---|
| Rượu Jameson | Irish whiskey pha trộn, chưng cất 3 lần | Nhẹ | 400.000đ |
| Auchentoshan 12 năm | Lowland single malt, chưng cất 3 lần | Nhẹ đến vừa | 1.150.000đ |
| Glenlivet 12 năm Speyside Single Malt Scotch Whisky | Speyside single malt | Vừa | 1.050.000đ |
| Redbreast 12 năm | Single pot still: mạch nha và lúa mạch chưa ủ mầm, nồi đơn | Vừa đến dày | 1.800.000đ |
| Macallan 12 năm – Sherry Oak | Thùng sồi từng đựng sherry | Dày | 2.700.000đ |
| Woodford Reserve Double Oaked | Bourbon, hai lần thùng; hãng tả vị full-bodied | Dày | 2.600.000đ |
| Rượu Glenfarclas 105 | Đóng chai nguyên độ thùng | Dày | 2.120.000đ |
Để ý Redbreast 12: cùng là Ireland nhưng body dày hơn Jameson rõ. Lý do nằm ở kiểu single pot still, trộn lúa mạch chưa ủ mầm và chưng trong nồi đơn, cho cảm giác béo và có dầu. Muốn so các kiểu Ireland khác, xem mục whisky Ireland.
Cách tự cảm nhận body khi nếm
Rót một ngụm nhỏ. Đừng nuốt ngay: ngậm vài giây, đảo lưỡi cho rượu chạm khắp miệng. Tự hỏi: rượu trôi như nước hay như có một lớp phủ? Sau khi nuốt, cảm giác ấm và vị còn lại bao lâu? Muốn thấy rõ, so hai chai cạnh nhau, một light một full. Chỉ cần làm một lần là nhớ.
Vệt rượu chảy trên thành ly (“chân rượu”) có liên quan tới độ cồn và độ sánh, nhưng nói rất ít về chất lượng. Đừng lắc ly rồi kết luận chỉ bằng mắt.
Thêm nước hay đá đều làm body mỏng đi. Vài giọt nước lọc có thể mở mùi, nhưng thân rượu sẽ nhẹ hơn. Đá lạnh làm lưỡi kém nhạy, nên chai full body uống với đá sẽ mất bớt cái hay của nó. Với chai bạn muốn cảm nhận kỹ, nếm thẳng trước rồi mới thêm nước.
Chọn chai theo body
Người mới uống thường dễ làm quen với chai light hoặc medium: ít gắt, dễ uống chậm. Người thích cảm giác ấm, đầy miệng thì tìm chai ủ sherry, bourbon nhiều ngô, hoặc chai nguyên độ thùng (nhớ rót ít và nhấp nhỏ). Khi uống kèm món ăn đậm vị, chai full body đứng vững hơn, không bị món át. Bên mình có bài riêng về uống whisky nên ăn gì nếu bạn định dọn cả bàn.
Tóm lại, body là độ dày của rượu trong miệng, đo bằng cảm giác chứ không bằng số. Nó đến từ độ cồn, cách chưng, nguyên liệu, thùng và lọc lạnh. Thử một lần so chai nhẹ với chai dày là bạn sẽ hiểu ngay chữ “full-bodied” trong ghi chú. Cần gợi ý cặp chai để so, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Full bodied whisky là gì?
Là whisky ngậm thấy dày, tròn, phủ kín miệng và hậu vị dài. Hay gặp ở chai ủ thùng sherry, bourbon nhiều ngô, chai nguyên độ thùng hoặc chai không lọc lạnh.
Whisky body nhẹ có phải rượu dở không?
Không. Light body chỉ là một phong cách: sạch, gọn, dễ uống. Nhiều chai chưng 3 lần cố tình làm nhẹ như vậy.
Body có phải là độ cồn không?
Không hẳn. Độ cồn cao làm rượu thấy dày và ấm hơn, nhưng body còn tuỳ nồi chưng, nguyên liệu, thùng và lọc lạnh. Hai chai cùng 40% vẫn có thể dày mỏng khác nhau.
Thêm đá có làm whisky mỏng đi không?
Có. Nước tan ra làm loãng rượu và lạnh làm lưỡi kém nhạy, nên cảm giác dày giảm đi. Muốn cảm nhận body, nếm thẳng trước rồi mới thêm nước hoặc đá.
