Old Fashioned là một trong những ly cocktail whisky lâu đời nhất, chỉ có whisky, đường, bitters và chút nước, khuấy với đá. Công thức của Hiệp hội Bartender Quốc tế (IBA): 45 ml bourbon hoặc rye, 1 viên đường, vài giọt Angostura bitters, vài giọt nước lọc; dầm cho tan đường, thêm đá, rót whisky, khuấy nhẹ, trang trí lát hoặc vỏ cam và một quả cherry.
Mục lục
- Vì sao lại gọi là “kiểu cũ”
- Công thức chuẩn và cách pha từng bước
- Bourbon hay rye cho Old Fashioned
- Bitters: thứ nhỏ nhất mà không bỏ được
- Lỗi hay gặp khi pha Old Fashioned
- Vài biến thể đáng thử
- Một ly Old Fashioned mạnh cỡ nào
- Kết lại
- Câu hỏi thường gặp
- Old Fashioned là gì?
- Old Fashioned pha bằng rượu gì?
- Không có Angostura bitters thì pha Old Fashioned được không?
- Old Fashioned khuấy hay lắc?
- Old Fashioned bao nhiêu độ?
- Ly Old Fashioned là ly gì?
Đây là ly mình hay gợi ý cho người thích whisky nhưng muốn thử cocktail lần đầu, vì nó không che mất vị rượu. Bài dưới nói nguồn gốc cái tên, cách pha từng bước, chọn bourbon hay rye, những lỗi hay gặp và vài biến thể.
Vì sao lại gọi là “kiểu cũ”
Năm 1806, tờ The Balance and Columbian Repository ở Hudson, New York, định nghĩa “cocktail” là rượu mạnh pha bitters, nước và đường. Đó chính là Old Fashioned bây giờ. Tới những năm 1860, bartender bắt đầu thêm curaçao và các rượu mùi khác vào cocktail. Khách nào muốn ly đơn giản như xưa thì gọi “old-fashioned cocktail”, ly kiểu cũ. Tháng 2 năm 1880, Chicago Daily Tribune đã dùng cụm “old fashioned cocktails”.
Nhiều bài kể Old Fashioned ra đời ở câu lạc bộ Pendennis, Louisville, bang Kentucky. Câu lạc bộ này lập năm 1881, sau bài báo Chicago, nên các nhà nghiên cứu như David Wondrich coi đó là chuyện thêu dệt. Dù vậy, năm 2015 Louisville vẫn chọn Old Fashioned làm cocktail chính thức của thành phố. Ở bang Wisconsin người ta pha bằng brandy, và năm 2023 bang này chọn brandy Old Fashioned làm cocktail của bang.
Công thức chuẩn và cách pha từng bước
| Thành phần | IBA | Bản dùng siro (hay gặp ở quầy bar) |
|---|---|---|
| Whisky | 45 ml bourbon hoặc rye | 50–60 ml |
| Đường | 1 viên đường | 5–10 ml siro đường (đường:nước 1:1 hoặc 2:1) |
| Bitters | Vài giọt Angostura | 2–3 giọt Angostura, có khi thêm 1 giọt orange bitters |
| Nước | Vài giọt nước lọc | Không cần, nước tan từ đá khi khuấy |
| Đá | Đầy ly đá viên | Một viên đá to |
| Trang trí | Lát hoặc vỏ cam, cherry cocktail | Vỏ cam vắt tinh dầu lên mặt ly |
Cách pha theo IBA: đặt viên đường vào ly old fashioned (ly thấp, đáy dày), nhỏ bitters cho thấm, thêm vài giọt nước rồi dầm tới khi đường tan. Cho đầy đá, rót whisky, khuấy nhẹ chừng 20–30 giây cho lạnh và loãng vừa. Cuối cùng vắt vỏ cam phía trên mặt ly cho tinh dầu rơi xuống, thả vỏ vào, thêm cherry nếu thích.
Bản dùng siro tiện hơn khi pha nhiều ly: không phải chờ đường tan, vị đều hơn. Mình thường khuấy trong ly trộn với đá rồi lọc ra ly có sẵn một viên đá to, ví dụ Ly Stacking Old Fashioned 235.000đ. Đá to tan chậm, ly giữ vị lâu.
Bourbon hay rye cho Old Fashioned
IBA cho cả hai. Khác nhau nằm ở hạt. Theo luật Mỹ, bourbon phải nấu từ hỗn hợp có ít nhất 51% ngô và ủ thùng sồi mới đốt cháy; rye thì ít nhất 51% lúa mạch đen. Ngô cho vị ngọt, tròn, mùi vani caramel; lúa mạch đen cho vị cay, khô hơn. Năm 1882 một bartender Chicago nói với Tribune rằng khách gọi rye cho Old Fashioned nhiều hơn bourbon.
Gợi ý theo chai đang có ở Vua Cồn:
Buffalo Trace Bourbon 800.000đ là bourbon cân bằng, dễ pha, giá vừa phải, rất hợp làm ly đầu tiên. Rượu Maker’s Mark 700.000đ dùng lúa mì thay cho lúa mạch đen trong phần hạt phụ, nên mềm và ngọt hơn, hợp người không thích vị cay. Woodford Reserve Bourbon 1.550.000đ đậm và nhiều lớp hơn, hợp người đã quen bourbon. Muốn kiểu cổ, cay và khô thì chọn Rittenhouse Rye 850.000đ. Kệ whisky bourbon hiện có 54 chai để so.
Không nên dùng chai quá đắt hoặc quá lâu năm: đường và bitters sẽ che mất phần tinh tế, mà giá thì gấp mấy lần. Chai trong tầm giá phổ thông, độ cồn 40–50 độ là đủ. Scotch blended cũng pha được, nhưng ra vị khác, khô và ít vani hơn.
Bitters: thứ nhỏ nhất mà không bỏ được
Bitters là rượu ngâm thảo mộc, vỏ cây rất đắng, chỉ dùng vài giọt. Thiếu nó, Old Fashioned chỉ là whisky ngọt. Loại kinh điển là Angostura Aromatic Bitters Rượu đắng 375.000đ, làm ở Trinidad và Tobago. Muốn mùi cam rõ hơn thì thêm một giọt Angostura Orange Bitters 350.000đ. Một chai bitters dùng được rất nhiều ly, vì mỗi ly chỉ cần 2–3 giọt.
Lỗi hay gặp khi pha Old Fashioned
Lỗi thứ nhất là dầm nát cam và cherry trong ly. Kiểu này phổ biến ở Mỹ thời giữa thế kỷ 20, ra ly đục và ngọt như nước trái cây. Bản IBA chỉ dùng cam và cherry để trang trí. Lỗi thứ hai là không khuấy đủ: rượu còn gắt, đường lắng dưới đáy. Lỗi thứ ba là đá vụn, tan nhanh làm ly loãng sau vài phút. Lỗi cuối là đổ soda vào cho “dễ uống”; muốn nhẹ thì chọn ly highball, đừng biến Old Fashioned thành ly khác.
Vài biến thể đáng thử
Thay whisky bằng rum đậm hoặc brandy là ra Old Fashioned rum, Old Fashioned brandy, cách làm giữ nguyên. Thay siro đường trắng bằng siro đường thốt nốt hay mật ong pha loãng sẽ có vị thơm khác, khá hợp bourbon. Rye kết hợp orange bitters cho ly khô, mùi cam rõ. Không có thời gian pha thì Ve De Di Old Fashioned Cocktail pha sẵn 680.000đ là bản làm ở Việt Nam, rót qua đá là uống.
Một ly Old Fashioned mạnh cỡ nào
45 ml whisky 40 độ chứa khoảng 18 ml cồn, tức chừng 14 g, khoảng 1,4 đơn vị cồn theo quy ước của Bộ Y tế (1 đơn vị = 10 g). Dùng rye 50 độ thì lên khoảng 18 g. Ly nhỏ nhưng không nhẹ, nên uống chậm, một hai ly là đủ cho một buổi. Đã uống thì không lái xe, luật cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Bài viết dành cho người từ 18 tuổi trở lên.
Kết lại
Old Fashioned là ly để hiểu whisky của mình: một chai bourbon vừa túi tiền, một chai Angostura, đường và một viên đá to là đủ. Pha vài lần, đổi bourbon sang rye, thêm bớt đường, bạn sẽ thấy ly này thay đổi theo chai rượu rõ thế nào. Cần chọn chai, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Old Fashioned là gì?
Là cocktail whisky cổ điển gồm whisky (bourbon hoặc rye), đường, bitters và chút nước, khuấy với đá, trang trí vỏ cam và cherry. IBA xếp nó vào nhóm ‘The Unforgettables’.
Old Fashioned pha bằng rượu gì?
Công thức IBA dùng 45 ml bourbon hoặc rye whiskey. Có thể thay bằng brandy, rum đậm hay scotch nhưng vị sẽ khác bản gốc.
Không có Angostura bitters thì pha Old Fashioned được không?
Pha được nhưng ly sẽ chỉ còn vị whisky ngọt, thiếu mùi thảo mộc và độ đắng cân lại đường. Một chai bitters dùng được rất lâu vì mỗi ly chỉ 2–3 giọt.
Old Fashioned khuấy hay lắc?
Khuấy. Ly chỉ có rượu, đường và bitters nên khuấy với đá để lạnh, loãng vừa và giữ ly trong; lắc làm ly đục và nhiều bọt.
Old Fashioned bao nhiêu độ?
Sau khi khuấy với đá, ly thường còn khoảng 25–30 độ. Lượng cồn mỗi ly 45 ml whisky 40 độ khoảng 14 g, tức 1,4 đơn vị cồn.
Ly Old Fashioned là ly gì?
Là ly thấp, miệng rộng, đáy dày (còn gọi ly rocks), dung tích thường 250–350 ml, vừa một viên đá to và dễ dầm đường dưới đáy.













