Sake và shochu khác nhau ở bước cuối: một bên lên men, một bên chưng cất. Sake và shochu đều là rượu Nhật dùng men koji, nhưng khác nhau ở bước cuối: sake là rượu gạo lên men, không chưng cất, thường 15–16%; shochu là rượu chưng cất từ khoai lang, lúa mạch, gạo, kiều mạch hoặc đường đen, phổ biến 25%. Vì vậy sake gần vang, uống lạnh hoặc hâm ấm như uống vang; shochu gần rượu mạnh, hay pha nước, đá hoặc soda.
Mục lục
- Sake và shochu khác nhau từ cách làm: lên men và chưng cất
- Bảng so sánh sake và shochu
- Các loại shochu theo nguyên liệu và vùng
- Uống thế nào cho đúng từng loại
- Chai sake và shochu đang có ở Vua Cồn
- Kết lại
- Câu hỏi thường gặp
- Shochu có phải là sake không?
- Sake và shochu loại nào mạnh hơn?
- Shochu và soju khác nhau thế nào?
- Sake uống nóng hay lạnh, shochu uống thế nào?
- Awamori có phải shochu không?
- Người mới nên thử sake hay shochu?
Khách vào showroom thường chỉ vào hai kệ rượu sake và shochu rồi hỏi: “hai cái này là một à?”. Chữ Hán của sake (酒) còn là chữ chung cho mọi loại rượu, nên ở miền nam Nhật, người ta gọi cả shochu là “sake” khi nói chuyện. Bài này so hai loại theo từng điểm để bạn chọn đúng chai.
Sake và shochu khác nhau từ cách làm: lên men và chưng cất
Sake nấu từ gạo, nước, men koji và nấm men. Gạo không có đường, nên koji (nấm Aspergillus oryzae, koji vàng) phải biến tinh bột thành đường, trong khi nấm men cùng lúc biến đường thành cồn. Hai việc diễn ra song song trong một thùng, gọi là lên men đa song song. Cách này cho rượu tới khoảng 18–20% ngay trong thùng, cao nhất trong các loại rượu lên men, rồi thường được pha nước xuống 15–16% khi đóng chai. Luật thuế rượu Nhật giới hạn sake dưới 22%.
Shochu cũng bắt đầu bằng koji và lên men, nhưng sau đó đem chưng cất. Nguyên liệu không chỉ là gạo: khoai lang (imo), lúa mạch (mugi), gạo (kome), kiều mạch (soba), đường đen (kokuto). Koji cho shochu hầu hết là koji trắng hoặc đen, chịu được khí hậu nóng của đảo Kyushu, nơi làm nhiều shochu nhất. Luật Nhật chia shochu làm hai nhóm: honkaku (otsurui) chưng cất một lần, tối đa 45%, giữ rõ mùi nguyên liệu; và nhóm chưng cất nhiều lần (korui), dưới 36%, vị trung tính, hay dùng pha chuhai.
Có một loại nối hai thế giới: kasutori shochu, chưng cất từ bã sake (sake kasu) còn lại sau khi ép. Một số nhà sake làm thêm loại này bên cạnh sake của họ, mùi gạo và hoa quả rất riêng.
Bảng so sánh sake và shochu
| Điểm so | Sake | Shochu |
|---|---|---|
| Cách làm | Lên men, không chưng cất | Lên men rồi chưng cất |
| Nguyên liệu | Gạo, nước, koji, nấm men | Khoai lang, lúa mạch, gạo, kiều mạch, đường đen… |
| Koji | Koji vàng | Chủ yếu koji trắng, koji đen |
| Độ cồn | Thường 15–16%, luật dưới 22% | Phổ biến 25%; honkaku tối đa 45% |
| Vị | Trái cây, gạo, umami, hơi ngọt | Theo nguyên liệu: khoai đậm, lúa mạch nhẹ, gạo thanh |
| Phân hạng | Theo tỷ lệ xát gạo: honjozo, junmai, ginjo, daiginjo | Theo nguyên liệu và cách cất; vùng chỉ dẫn địa lý |
| Vùng nổi tiếng | Niigata, Nada (Hyogo), Kyoto… | Kagoshima, Miyazaki, Kumamoto, Oita, Okinawa (awamori) |
| Cách uống | Lạnh, nhiệt độ phòng hoặc hâm ấm | Trơn, đá, pha nước lạnh hoặc nóng, pha soda |
| Sau khi mở | Cất tủ lạnh, nên uống trong ít tuần | Đậy kín, để nơi mát, giữ được lâu |
Chi tiết từng hạng sake và độ cồn của chúng có ở bài rượu sake bao nhiêu độ.
Các loại shochu theo nguyên liệu và vùng
Muốn hiểu shochu thì nhìn nguyên liệu trước. Shochu khoai (imo) của Kagoshima, Miyazaki thơm đậm, ngọt mùi khoai nướng. Shochu lúa mạch (mugi) của Oita và đảo Iki nhẹ, mùi ngũ cốc rang, dễ cho người mới. Shochu gạo (kome) của vùng Kuma ở Kumamoto thanh, gần mùi sake nhất. Shochu đường đen chỉ được làm ở quần đảo Amami. Awamori của Okinawa là một nhánh riêng: gạo hạt dài Thái Lan, koji đen, ủ lâu trong vò thì gọi là kusu.
Nhật có bốn chỉ dẫn địa lý cho shochu: Iki (lúa mạch), Kuma (gạo), Satsuma (khoai, Kagoshima) và Ryukyu awamori (Okinawa). Sake cũng có các vùng chỉ dẫn địa lý riêng, nhưng người mua sake thường nhìn hạng xát gạo hơn là vùng.
Uống thế nào cho đúng từng loại
Sake uống như uống vang: rót ly nhỏ hoặc ly vang, uống trong bữa. Hiệp hội các nhà sản xuất sake và shochu Nhật Bản chia ba mức: lạnh khoảng 8–15°C cho sake ginjo thơm trái cây, nhiệt độ phòng cho vị êm, hâm ấm 40–50°C cho sake đậm vị gạo như junmai, honjozo. Không pha nước, không thả đá vào sake ngon.
Shochu thì ngược lại, được pha nhiều kiểu. Rokku là rót lên đá viên to. Mizuwari là pha nước lạnh, thường 6 phần shochu 4 phần nước hoặc nửa nửa. Oyuwari là pha nước nóng: rót nước ấm vào ly trước rồi mới thêm rượu, hợp shochu khoai ngày lạnh. Chuhai là shochu pha soda với chanh, mơ, bưởi. Một chai shochu 25% pha nước sẽ xuống ngang độ sake, nên nhiều người Nhật uống shochu suốt bữa ăn như uống sake.
Rượu mơ umeshu làm ở nhà thường ngâm mơ với đường phèn trong rượu trắng chưng cất kiểu shochu; chuyện umeshu có ở bài rượu mơ Nhật umeshu.
Chai sake và shochu đang có ở Vua Cồn
Bảng dưới chọn vài chai dễ bắt đầu ở mỗi bên. Giá cập nhật tự động theo kho.
| Chai | Loại | Dung tích | Giá |
|---|---|---|---|
| Sake Kubota Senju 720ml | Sake, Niigata | 720ml | 580.000đ |
| Sake Hakkaisan Honjozo 720ml | Sake honjozo, Niigata | 720ml | 700.000đ |
| Sake Dassai 45 Junmai Daiginjo | Sake junmai daiginjo | 720ml | 810.000đ |
| Shochu Kuro Kirishima 720ml | Shochu khoai, koji đen | 720ml | 415.000đ |
| Shochu iichiko | Shochu lúa mạch, Oita | 720ml | 400.000đ |
| Shochu Nikaido Mugi 720ml | Shochu lúa mạch | 720ml | 490.000đ |
| Shochu Brown Kumesen | Nhà Kumejima no Kumesen, Okinawa | 720ml | 430.000đ |
Người mới với sake nên bắt đầu từ Kubota Senju hoặc Hakkaisan Honjozo, khô, sạch, uống lạnh hay hâm đều được. Người mới với shochu nên thử lúa mạch như iichiko, pha soda hoặc nước lạnh. Ai thích vị đậm, đã quen whisky thì Kuro Kirishima uống với đá sẽ thấy rõ mùi khoai nướng. Toàn bộ các chai shochu, xếp theo nguyên liệu và cỡ chai, có ở mục rượu shochu Nhật Bản.
Kết lại
Một câu để nhớ: sake là rượu gạo lên men, nhẹ độ, uống như vang; shochu là rượu chưng cất từ nhiều nguyên liệu, mạnh hơn, uống pha. Hai loại không thay được cho nhau, nhưng đặt cạnh nhau trên bàn ăn Nhật thì rất hợp: sake cho món sashimi, shochu pha nước cho đồ nướng. Cần chọn một cặp để thử, bạn nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Shochu có phải là sake không?
Không. Sake là rượu gạo lên men, không chưng cất, thường 15–16%. Shochu là rượu chưng cất từ khoai lang, lúa mạch, gạo, kiều mạch hoặc đường đen, phổ biến 25%. Ở miền nam Nhật người ta vẫn gọi chung shochu là ‘sake’ khi nói chuyện vì chữ này cũng có nghĩa là rượu.
Sake và shochu loại nào mạnh hơn?
Shochu mạnh hơn. Sake thường 15–16% (luật Nhật dưới 22%), còn shochu phổ biến 25%, loại honkaku chưng cất một lần có thể tới 45%.
Shochu và soju khác nhau thế nào?
Shochu là rượu Nhật, loại honkaku chưng cất một lần nên giữ rõ mùi nguyên liệu. Soju là rượu Hàn Quốc; soju xanh phổ thông ngày nay nhẹ độ hơn và vị trung tính hơn shochu honkaku.
Sake uống nóng hay lạnh, shochu uống thế nào?
Sake uống lạnh 8–15°C, nhiệt độ phòng hoặc hâm ấm 40–50°C tuỳ loại, không pha nước. Shochu uống trơn, với đá, pha nước lạnh (mizuwari), pha nước nóng (oyuwari) hoặc pha soda thành chuhai.
Awamori có phải shochu không?
Awamori là rượu chưng cất của Okinawa, làm từ gạo hạt dài Thái Lan và koji đen. Về luật, awamori thuộc nhóm shochu chưng cất một lần, nhưng có chỉ dẫn địa lý riêng là Ryukyu awamori.
Người mới nên thử sake hay shochu?
Thích vị nhẹ, uống trong bữa thì bắt đầu bằng sake khô như Kubota Senju. Thích rượu mạnh, quen whisky thì thử shochu lúa mạch như iichiko pha soda, rồi mới tới shochu khoai.













