Chartreuse và Bénédictine là hai rượu mùi thảo mộc nổi tiếng nhất của Pháp, cùng mang tiếng “rượu tu viện”. Chartreuse đúng là do các tu sĩ dòng Carthusian làm từ thế kỷ 18, công thức 130 loại cây, bản xanh 55%, bản vàng 43%. Bénédictine thì do thương gia Alexandre Le Grand tạo ra ở Fécamp năm 1863, 27 loại thảo mộc và gia vị, 40%, còn chuyện tu sĩ chủ yếu là câu chuyện bán hàng.
Mục lục
- Chartreuse: rượu của tu viện Grande Chartreuse
- Các bản Chartreuse: xanh, vàng, VEP, 9e Centenaire
- Bénédictine: rượu của một thương gia ở Fécamp
- Chartreuse và Bénédictine: so sánh với các chai thảo mộc hay gặp
- Chai đang có ở Vua Cồn
- Uống Chartreuse và Bénédictine thế nào
- Kết lại
- Câu hỏi thường gặp
- Chartreuse là rượu gì?
- Chartreuse xanh và vàng khác nhau thế nào?
- D.O.M trên chai Bénédictine nghĩa là gì?
- Bénédictine có phải do tu sĩ làm không?
- Rượu Bénédictine bao nhiêu độ?
- Vì sao Chartreuse khó mua?
Ở mục rượu mùi thảo mộc bên mình, hai chai này đứng cạnh Jägermeister, Drambuie, génépy. Khách hay gộp tất cả thành “rượu thuốc châu Âu”, nhưng mỗi chai có lai lịch và cách dùng riêng. Bài này kể đúng chuyện của Chartreuse và Bénédictine, phần nào là lịch sử thật, phần nào là quảng cáo, và nên uống thế nào.
Chartreuse: rượu của tu viện Grande Chartreuse
Dòng tu Carthusian lấy tên từ tu viện Grande Chartreuse trên dãy núi Chartreuse, gần Grenoble, do thánh Bruno lập năm 1084. Năm 1605, thống chế François Annibal d’Estrées trao cho các tu sĩ ở nhà Vauvert, Paris, một bản thảo ghi công thức “elixir” thảo dược, thứ người thời đó dùng như thuốc bổ. Phải hơn một thế kỷ sau tu viện mới làm được theo bản thảo; năm 1764 họ hoàn thiện Élixir Végétal, chai gỗ nhỏ, 69% cồn, vẫn bán tới nay.
Từ elixir, các tu sĩ làm ra rượu mùi để uống. Chartreuse xanh có bản đầu năm 1825, bản hiện nay từ năm 1840, đóng 55%. Chartreuse vàng ra cùng thời, nhẹ hơn và ngọt hơn, đóng 43%. Công thức gồm 130 loại thảo mộc, rễ, hoa, và theo hãng thì chỉ hai tu sĩ biết trọn công thức.
Lịch sử của Chartreuse gắn với những lần bị đuổi. Năm 1903, luật Pháp trục xuất các dòng tu, các tu sĩ mang công thức sang Tarragona ở Tây Ban Nha và nấu rượu ở đó nhiều năm. Về sau xưởng đặt ở Voiron, và từ năm 2017 chuyển sang Aiguenoire, gần tu viện hơn. Năm 2019 các tu sĩ quyết định giới hạn sản lượng ở khoảng 1,6 triệu chai mỗi năm, viện dẫn môi trường và đời sống cầu nguyện; vì thế từ 2023 Chartreuse thiếu hàng ở nhiều nước.
Các bản Chartreuse: xanh, vàng, VEP, 9e Centenaire
| Bản | Năm ra | Độ cồn | Vị |
|---|---|---|---|
| Élixir Végétal | 1764 | 69% | Rất đậm, dùng từng giọt hoặc pha nước đường |
| Chartreuse xanh (Verte) | 1840 | 55% | Mạnh, the, cay thảo mộc |
| Chartreuse vàng (Jaune) | 1840 | 43% | Ngọt hơn, mật ong, hoa |
| VEP xanh, VEP vàng | — | Như bản thường | Ủ lâu hơn hẳn trong thùng sồi, tròn hơn |
| Liqueur du 9e Centenaire | 1984 | 47% | Hơi ngọt hơn bản xanh, làm mừng 900 năm tu viện |
VEP là viết tắt của Vieillissement Exceptionnellement Prolongé, “ủ lâu đặc biệt”. Chai 9e Centenaire ra năm 1984, kỷ niệm 900 năm ngày lập tu viện, là bản khó tìm; bên mình đang có đúng chai này.
Bénédictine: rượu của một thương gia ở Fécamp
Năm 1863, Alexandre Le Grand, một người buôn vang ở Fécamp vùng Normandy, cùng một dược sĩ địa phương làm ra công thức rượu mùi thảo mộc. Ông kể rằng công thức gốc là của tu sĩ dòng Biển Đức ở tu viện Fécamp, thất lạc từ thời Cách mạng Pháp, rồi ghi lên nhãn chữ D.O.M., viết tắt của câu Latin Deo Optimo Maximo, “dâng Chúa tốt lành nhất, vĩ đại nhất”. Giới nghiên cứu xem câu chuyện tu sĩ là cách làm thương hiệu hơn là lịch sử có giấy tờ. Le Grand còn xây Palais Bénédictine ở Fécamp làm xưởng và nơi trưng bày, nay là nơi khách tham quan.
Công thức có 27 loại thảo mộc và gia vị, hãng chỉ công bố 21 loại. Ngày trước Bénédictine đóng 43%, nay là 40%. Vào thập niên 1930, khi khách chuộng vị khô hơn, hãng pha Bénédictine với brandy thành B&B, chai vẫn còn bán. Từ năm 1992 thương hiệu thuộc Bacardi.
Một chuyện vui có thật: thị trấn Burnley ở Anh mê Bénédictine tới mức câu lạc bộ thợ mỏ Burnley được cho là khách mua lớn nhất của hãng, vì lính trung đoàn East Lancashire trở về sau Thế chiến I mang theo thói quen uống rượu này. Người Burnley pha Bénédictine với nước nóng, gọi là “Bene ‘n’ ‘ot”.
Chartreuse và Bénédictine: so sánh với các chai thảo mộc hay gặp
| Rượu | Nước | Ai làm, từ năm nào | Nền và vị chính |
|---|---|---|---|
| Chartreuse | Pháp | Tu sĩ Carthusian, elixir 1764, rượu mùi 1840 | 130 loại cây; xanh 55% the, cay; vàng 43% ngọt |
| Bénédictine D.O.M. | Pháp | Alexandre Le Grand, 1863 | 27 thảo mộc, gia vị; 40%; ngọt, mật ong, cam |
| Jägermeister | Đức | Curt Mast, 1934 | 56 thảo mộc, quả, rễ; 35%; uống lạnh |
| Drambuie | Scotland | — | Whisky Scotch, mật ong, thảo mộc |
| Génépy | Pháp, Ý (vùng Alps) | Rượu truyền thống miền núi | Ngải núi Alps, thơm, hơi đắng |
Chuyện 56 thảo mộc và cách uống Jägermeister đã có ở bài Jägermeister 56 thảo mộc, nên ở đây bên mình không nhắc lại.
Chai đang có ở Vua Cồn
Giá cập nhật tự động theo kho.
| Chai | Nước | Dung tích | Giá |
|---|---|---|---|
| Chartreuse Liqueur Du 9e Centenaire | Pháp | 700ml | 8.000.000đ |
| Rượu D.O.M Benedictine | Pháp | 750ml | 700.000đ |
| DOM Benedictine 1L | Pháp | 1L | 900.000đ |
| Dolin Genepy Le Chamois | Pháp | 700ml | 1.380.000đ |
| Rượu Drambuie | Scotland | 700ml | 750.000đ |
| Rượu Jagermeister | Đức | 700ml | 450.000đ |
Chartreuse xanh và vàng bản thường hiện bên mình chưa có, do hãng giới hạn sản lượng. Chai 9e Centenaire là bản để sưu tầm hoặc tặng người mê rượu mùi; muốn một chai thảo mộc để pha và uống hằng ngày thì Bénédictine hợp hơn nhiều về giá. Xem thêm các chai cùng hãng ở trang Bénédictine.
Uống Chartreuse và Bénédictine thế nào
Cả hai là rượu mùi uống sau bữa: rót ly nhỏ 20–30ml, để nguyên hoặc với một viên đá lớn. Chartreuse xanh rất mạnh, nhấp từng chút; nhiều người ở vùng núi Alps uống nó lạnh, hoặc nhỏ vào sô-cô-la nóng. Bénédictine ngọt và mềm, uống trơn dễ hơn, hoặc pha nước nóng kiểu Burnley vào ngày lạnh.
Trong quầy bar, Chartreuse xanh là linh hồn của Last Word: gin, Chartreuse xanh, rượu maraschino và nước cốt chanh, mỗi thứ một phần bằng nhau, lắc với đá. Bénédictine có mặt trong Vieux Carré của New Orleans cùng rye whiskey, cognac và vermouth đỏ, hoặc chỉ đơn giản là B&B: nửa Bénédictine, nửa cognac, brandy, rót ly nhỏ. Vì vị thảo mộc rất đậm, mỗi ly chỉ cần lượng nhỏ.
Đây là rượu mùi 40–55%, ngọt nên dễ uống hơn mức cồn thật của nó. Uống ít, chậm, và không lái xe sau khi uống.
Kết lại
Chartreuse là rượu tu viện đúng nghĩa: tu sĩ làm, công thức 130 loại cây, sản lượng bị giới hạn nên càng khó tìm. Bénédictine là chai thảo mộc ngọt, dễ uống, mang một câu chuyện tu viện do người bán dựng nên nhưng chất lượng thì có thật suốt hơn 160 năm. Cần chọn chai cho quầy bar nhà, hay một món quà cho người thích rượu mùi, bạn nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Chartreuse là rượu gì?
Chartreuse là rượu mùi thảo mộc của Pháp do tu sĩ dòng Carthusian làm, công thức 130 loại cây. Có bản xanh 55%, bản vàng 43% ngọt hơn, bản VEP ủ lâu và bản 9e Centenaire 47% làm năm 1984.
Chartreuse xanh và vàng khác nhau thế nào?
Chartreuse xanh mạnh hơn (55%), vị the, cay thảo mộc, hay dùng pha cocktail như Last Word. Chartreuse vàng 43%, ngọt hơn, mùi mật ong và hoa, dễ uống trơn hơn.
D.O.M trên chai Bénédictine nghĩa là gì?
D.O.M. là viết tắt câu Latin Deo Optimo Maximo, nghĩa là dâng Chúa tốt lành nhất, vĩ đại nhất. Alexandre Le Grand đặt chữ này lên nhãn khi ra mắt rượu năm 1863 để gắn với câu chuyện tu viện Fécamp.
Bénédictine có phải do tu sĩ làm không?
Không hẳn. Rượu do thương gia Alexandre Le Grand làm ở Fécamp năm 1863; câu chuyện công thức của tu sĩ dòng Biển Đức là do ông đưa ra để làm thương hiệu và chưa có tài liệu xác nhận.
Rượu Bénédictine bao nhiêu độ?
Bénédictine D.O.M. hiện đóng 40% (trước đây 43%). Bản B&B pha với brandy cũng 40%.
Vì sao Chartreuse khó mua?
Từ năm 2019 các tu sĩ giới hạn sản lượng khoảng 1,6 triệu chai mỗi năm để giữ đời sống tu viện và giảm tác động môi trường. Từ 2023 nhiều nước thiếu hàng, các bản đặc biệt như 9e Centenaire càng hiếm.













