bởi 
Cru là gì? Cru là chữ tiếng Pháp, nghĩa gốc là vùng đất và thứ mọc trên đó; trên nhãn vang, nó chỉ một vườn, một làng hoặc một điền trang được xếp hạng chất lượng. Điểm dễ nhầm là mỗi vùng gắn chữ cru cho một thứ khác nhau: Bordeaux xếp hạng điền trang (château), Burgundy và Alsace xếp hạng thửa vườn, Champagne và Beaujolais xếp hạng cả làng.
Mục lục
- Bảng nhanh: chữ cru ở mỗi vùng chỉ cái gì
- Bordeaux: cru là điền trang, không phải vườn
- Burgundy và Alsace: cru là thửa vườn
- Champagne và Beaujolais: cru là cả một làng
- Cru ngoài vang Pháp và trong rượu mạnh
- Có chữ cru thì có ngon hơn không?
- Kết lại
- Câu hỏi thường gặp
- Cru trong rượu vang nghĩa là gì?
- Grand Cru và Premier Cru cái nào cao hơn?
- Saint-Émilion Grand Cru có phải hạng cao không?
- Crus là gì?
- Cru Bourgeois là gì?
- Rượu vang Grand Cru có đắt không?
Khách mua rượu vang Pháp hay hỏi mình: “Grand Cru có phải hạng cao nhất không?” Câu trả lời là tuỳ vùng. Ở Burgundy, Grand Cru đúng là bậc trên cùng. Ở Bordeaux, “Saint-Émilion Grand Cru” lại chỉ là một tên gọi rộng, chưa phải hạng. Bài này đi qua từng vùng để anh chị đọc nhãn cho đúng, rồi chỉ chai cụ thể của từng loại cru đang có.
Lúc viết bài, trong tên sản phẩm của Vua Cồn có 245 chai mang chữ Grand Cru, 320 chai Premier Cru hoặc 1er Cru và 7 chai Cru Bourgeois. Nghĩa là chữ cru xuất hiện rất dày, và nhầm một chữ có thể lệch cả triệu đồng.
Bảng nhanh: chữ cru ở mỗi vùng chỉ cái gì
| Vùng | Cru gắn với | Các bậc chính | Ghi trên nhãn |
|---|---|---|---|
| Bordeaux (Médoc, Sauternes) | Điền trang (château) | Phân hạng 1855: Premier tới Cinquième Cru | Grand Cru Classé en 1855 |
| Saint-Émilion | Điền trang | Premier Grand Cru Classé A, B; Grand Cru Classé | Saint-Émilion Grand Cru (chỉ là tên gọi) |
| Médoc ngoài 1855 | Điền trang | Cru Bourgeois, Supérieur, Exceptionnel | Cru Bourgeois |
| Burgundy | Thửa vườn (climat) | Grand Cru (33), Premier Cru | Tên vườn; 1er Cru |
| Champagne | Làng | Grand Cru (17 làng), Premier Cru (42 làng) | Grand Cru, Premier Cru |
| Beaujolais | Làng | 10 cru | Tên làng: Morgon, Fleurie… |
| Alsace | Thửa vườn (lieu-dit) | 51 Grand Cru | Alsace Grand Cru + tên vườn |
| Cognac (rượu mạnh) | Vùng đất | 6 cru | Grande Champagne, Fine Champagne… |
Bordeaux: cru là điền trang, không phải vườn
Ở Bordeaux, thứ được xếp hạng là château, tức cả điền trang với thương hiệu của nó. Bảng nổi tiếng nhất là phân hạng năm 1855 cho vang đỏ Médoc (cộng một nhà ở Graves), chia năm bậc từ Premier Cru tới Cinquième Cru, gọi chung là Grand Cru Classé. Vang ngọt Sauternes có bảng riêng ba bậc, trên cùng là Premier Cru Supérieur. Chi tiết danh sách 1855 xem ở bài phân hạng Bordeaux 1855.
Bờ phải Bordeaux khác. Saint-Émilion có bảng xếp hạng từ năm 1955, xét lại khoảng mười năm một lần, gồm Premier Grand Cru Classé A, B và Grand Cru Classé. Bản năm 2022 chỉ còn hai nhà ở hạng A là Château Figeac và Château Pavie. Cái bẫy nằm ở dòng “Saint-Émilion Grand Cru” không có chữ Classé: đó là tên gọi theo luật vùng, rất nhiều nhà đạt được, không phải hạng xếp. Pomerol bên cạnh thì không có bảng xếp hạng nào.
Ngoài 1855 còn Cru Bourgeois cho các nhà Médoc. Danh sách đầu tiên năm 1932 chọn 444 nhà. Bản năm 2020 chia ba bậc: 179 Cru Bourgeois, 56 Cru Bourgeois Supérieur, 14 Cru Bourgeois Exceptionnel, dùng trên nhãn trong năm vụ. Đây là nhóm chai dễ mua nhất có chữ cru.
585.000đ 1.013.000đ
Burgundy và Alsace: cru là thửa vườn
Burgundy xếp hạng từng thửa đất, gọi là climat. Từ thời các tu sĩ dòng Xitô, người ta đã ghi nhận thửa nào cho rượu tốt hơn; năm 1861 bảng phân loại của Jules Lavalle được Ủy ban Nông nghiệp Beaune chính thức hoá; tới thập niên 1930, hệ thống tên gọi (AOC) đặt ra hai bậc Grand Cru và Premier Cru như hiện nay. Toàn vùng có 33 Grand Cru, trong đó 32 ở Côte d’Or và một là Chablis Grand Cru. Chai Grand Cru chỉ ghi tên vườn, ví dụ “Chambertin”; chai Premier Cru ghi tên làng kèm “1er Cru” và thường cả tên vườn. Đọc thêm ở bài Burgundy Grand Cru là gì.
Alsace học cách của Burgundy. Tên gọi Alsace Grand Cru có từ năm 1975, mở rộng dần, nay có 51 thửa vườn (lieu-dit). Vang Grand Cru Alsace chủ yếu làm từ bốn giống Riesling, Muscat, Pinot Gris, Gewurztraminer; riêng vườn Zotzenberg được dùng thêm Sylvaner từ năm 2006.
1.670.000đ 1.500.000đ
Champagne và Beaujolais: cru là cả một làng
Champagne xếp hạng theo làng. Trước đây vùng dùng một thang gọi là échelle des crus để định giá nho: làng hạng cao nhất được trả đủ giá, làng thấp hơn trả theo phần trăm. Kết quả còn lại tới nay là 17 làng Grand Cru và 42 làng Premier Cru. Chai ghi Grand Cru phải làm hoàn toàn từ nho các làng Grand Cru. Cách đọc nhãn Champagne đầy đủ có ở bài Champagne Grand Cru là gì.
1.850.000đ 2.150.000đ
Beaujolais có 10 làng được gọi là cru, ở phía bắc vùng, từ Saint-Amour xuống Côte de Brouilly. Chai cru chỉ ghi tên làng, như Morgon, Fleurie, Chiroubles, chữ Beaujolais nhỏ hoặc không có. Vang làm từ Gamay, đậm và để lâu hơn Beaujolais thường.
735.000đCru ngoài vang Pháp và trong rượu mạnh
Cognac cũng dùng chữ cru, nhưng cho vùng đất trồng nho: sáu cru từ Grande Champagne, Petite Champagne, Borderies tới Fins Bois, Bons Bois, Bois Ordinaires. “Fine Champagne” trên chai Cognac là pha giữa Grande và Petite Champagne, không dính gì tới rượu sủi. Xem chai ở mục Cognac.
Ngoài nước Pháp, chữ cru gần như không có luật đứng sau. Thấy “cru” trên nhãn vang Ý, Mỹ hay Nam Phi thì hiểu là nhà làm muốn nói chai từ một vườn riêng của họ, không phải hạng được nhà nước công nhận.
Có chữ cru thì có ngon hơn không?
Chữ cru cho biết vị trí đất được đánh giá cao, không bảo đảm từng chai. Một chai Premier Cru của nhà làm giỏi thường hơn chai Grand Cru của nhà làm vội; một Cru Bourgeois vụ tốt có khi đáng tiền hơn Grand Cru Classé vụ kém. Mình hay khuyên: chọn nhà làm trước, vụ thứ hai, chữ cru thứ ba. Còn phân vân thì nhắn Zalo 038.737.6666, gửi ảnh nhãn, bên mình đọc giúp. Cửa hàng ở 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội; phí giao theo ứng dụng giao hàng.
Kết lại
Nhớ một câu là đủ đọc hầu hết nhãn Pháp: Bordeaux xếp hạng nhà, Burgundy và Alsace xếp hạng vườn, Champagne và Beaujolais xếp hạng làng. Gặp chữ Grand Cru thì nhìn thêm chữ đứng cạnh (Classé, tên làng, tên vườn) rồi mới kết luận nó cao tới đâu.
Câu hỏi thường gặp
Cru trong rượu vang nghĩa là gì?
Cru là chữ tiếng Pháp chỉ một vườn, một làng hoặc một điền trang được xếp hạng chất lượng. Mỗi vùng gắn chữ này cho một thứ khác nhau.
Grand Cru và Premier Cru cái nào cao hơn?
Ở Burgundy, Champagne và Alsace, Grand Cru cao hơn Premier Cru. Ở Bordeaux theo phân hạng 1855, Premier Cru là bậc cao nhất trong năm bậc Grand Cru Classé.
Saint-Émilion Grand Cru có phải hạng cao không?
Không hẳn. Saint-Émilion Grand Cru là tên gọi theo luật vùng, nhiều nhà đạt được. Hạng xếp thật là Grand Cru Classé và Premier Grand Cru Classé A, B.
Crus là gì?
Crus là số nhiều của cru, ví dụ “10 crus Beaujolais” là 10 làng cru của vùng Beaujolais.
Cru Bourgeois là gì?
Là bảng xếp hạng riêng cho các nhà vùng Médoc (Bordeaux) không nằm trong phân hạng 1855. Bản năm 2020 có ba bậc: Cru Bourgeois, Supérieur và Exceptionnel.
Rượu vang Grand Cru có đắt không?
Grand Cru Burgundy và Bordeaux hạng cao thường rất đắt vì sản lượng ít. Champagne Grand Cru và Alsace Grand Cru dễ tiếp cận hơn nhiều.
