bởi Tuấn – Vua Cồn
Proof trên nhãn rượu là gì? Proof là cách ghi độ cồn kiểu cũ. Theo cách Mỹ, proof bằng hai lần phần trăm cồn: 80 proof là 40%, 100 proof là 50%. Theo cách Anh trước năm 1980, 100 proof tương đương khoảng 57,1% cồn, muốn đổi thì nhân phần trăm cồn với 7/4. Nhãn rượu hiện nay luôn có % cồn (% vol, ABV); proof chỉ là con số ghi thêm.
Mục lục
- Proof trên nhãn rượu là gì: chữ proof từ đâu ra
- Proof kiểu Mỹ
- Proof kiểu Anh
- Bảng quy đổi proof sang % cồn
- Barrel proof, cask strength, full proof khác gì nhau
- Chai mang chữ proof bên mình
- Câu hỏi thường gặp
- 80 proof là bao nhiêu độ?
- 100 proof là bao nhiêu độ?
- Proof và ABV khác nhau thế nào?
- Wild Turkey 101 là bao nhiêu độ?
- Overproof là gì?
Chữ proof hay gặp nhất trên chai rượu whisky Mỹ: Wild Turkey 101, Wild Turkey 81 Proof, các bản barrel proof. Gần đây vài chai Scotland cũng in “100 Proof” nhưng lại theo cách Anh. Bài này giải thích hai hệ, kèm bảng quy đổi và các chai bên mình mang chữ proof trên nhãn.
Proof trên nhãn rượu là gì: chữ proof từ đâu ra
Chuyện hay được kể: người Anh xưa đổ rượu lên thuốc súng rồi châm lửa. Thuốc súng còn cháy thì rượu đủ mạnh, coi như đã được “chứng minh” (proof). Rượu yếu quá thì nước làm thuốc súng ướt, không cháy. Mốc rượu vừa đủ cháy đó ứng với khoảng 57% cồn. Năm 1816, Anh định nghĩa 100 proof bằng tỉ trọng, khoảng 57,15% cồn, và dùng nó để tính thuế rượu.
Proof kiểu Mỹ
Mỹ đặt cách tính đơn giản hơn, từ khoảng năm 1848: proof bằng đúng hai lần phần trăm cồn theo thể tích. 50% là 100 proof, 43% là 86 proof. Luật Mỹ bắt buộc nhãn ghi % cồn; proof là thông tin nhà làm được ghi thêm, thường in to vì người Mỹ quen đọc.
Muốn đổi nhanh: chia proof cho 2 là ra % cồn. Wild Turkey 101 là 50,5%, Wild Turkey 81 Proof là 40,5%. Chữ bottled-in-bond trên nhãn bourbon cũng gắn với proof: luật năm 1897 yêu cầu loại này đóng chai đúng 100 proof, tức 50%.
Proof kiểu Anh
Theo cách Anh, 100 proof là khoảng 57,1% cồn. Rượu yếu hơn mốc này bị gọi là under proof, mạnh hơn là over proof. Ngày 1/1/1980, Anh bỏ proof và chuyển sang ghi % cồn theo hệ của Cộng đồng châu Âu. Vì thế trên chai Scotland bây giờ, “100 Proof” chủ yếu là cái tên gợi nhớ: Benromach 100 Proof hay Port Askaig 100 Proof đều đóng ở khoảng 57% để khớp mốc cũ.
Chữ “overproof” còn sống trên chai rum, chỉ rum mạnh hơn mức thường. Một chai rum Mỹ ghi 151 proof là 75,5% cồn.
Bảng quy đổi proof sang % cồn
| % cồn (ABV) | Proof Mỹ | Proof Anh (cũ) | Hay gặp ở |
|---|---|---|---|
| 40% | 80 | 70 | Phần lớn whisky, vodka, gin |
| 43% | 86 | 75,2 | Nhiều bourbon, Scotch |
| 45% | 90 | 78,8 | Bourbon bản cao hơn |
| 46% | 92 | 80,5 | Scotch không lọc lạnh |
| 50% | 100 | 87,5 | Bottled-in-bond |
| 57,1% | 114,2 | 100 | Các chai “100 Proof” Scotland |
| 60% | 120 | 105 | Cask strength, barrel proof |
| 65% | 130 | 113,8 | Barrel proof rất mạnh |
Hệ số đổi: proof Mỹ = % cồn × 2; proof Anh = % cồn × 1,75. Pháp dùng thang Gay-Lussac, số độ chính là % cồn, nên chai Pháp ghi 40° là 40%.
Barrel proof, cask strength, full proof khác gì nhau
Barrel proof và cask strength cùng ý: rượu đóng chai ở độ cồn lấy thẳng từ thùng, không pha thêm nước (hoặc pha rất ít). Độ cồn mỗi mẻ một khác nên phải đọc trên nhãn từng chai. “Full proof” thường là cách nhà làm nói rượu đóng chai ở đúng độ cồn khi cho vào thùng. Mục whisky cask strength bên mình gom các chai kiểu này.
Chai mang chữ proof bên mình
| Chai | Proof trên nhãn | % cồn tương ứng | Giá |
|---|---|---|---|
| Wild Turkey Bourbon – 81 Proof | 81 (Mỹ) | 40,5% | 600.000đ |
| Wild Turkey 101 1L | 101 (Mỹ) | 50,5% | 750.000đ |
| Wild Turkey Rare Breed | Barrel proof | Xem nhãn từng mẻ | 2.100.000đ |
| Elijah Craig Barrel Proof | Barrel proof | Xem nhãn từng mẻ | 2.250.000đ |
| Benromach 100 Proof 10 Year Old | 100 (Anh) | khoảng 57% | 1.425.000đ |
| Port Askaig 100 Proof | 100 (Anh) | 57,1% | 1.550.000đ |
| Hampden Single Pure Jamaican Overproof | Overproof (rum) | Xem nhãn | 4.423.000đ |
Chai trên 50% nên rót ít, thêm vài giọt nước để mở mùi; cách thêm nước bên mình đã viết ở bài cách uống whisky neat, on the rocks, highball.
Tóm lại, gặp chữ proof thì hỏi trước: chai Mỹ hay chai Anh. Chai Mỹ chia đôi là ra độ cồn. Chai Scotland ghi “100 Proof” là khoảng 57%. Còn con số chắc chắn nhất vẫn là % vol in trên nhãn. Cần tư vấn chai mạnh nhẹ thế nào, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
80 proof là bao nhiêu độ?
Theo cách Mỹ, 80 proof là 40% cồn. Chia proof cho 2 là ra % cồn.
100 proof là bao nhiêu độ?
Chai Mỹ ghi 100 proof là 50% cồn. Chai Scotland ghi “100 Proof” theo cách Anh cũ là khoảng 57%.
Proof và ABV khác nhau thế nào?
ABV (% vol) là phần trăm cồn theo thể tích, cách ghi chuẩn hiện nay. Proof là cách ghi cũ: ở Mỹ bằng 2 lần ABV, ở Anh cũ bằng 1,75 lần ABV.
Wild Turkey 101 là bao nhiêu độ?
101 proof theo cách Mỹ, tức 50,5% cồn.
Overproof là gì?
Là rượu mạnh hơn mốc 100 proof kiểu Anh (khoảng 57%). Chữ này giờ hay gặp trên chai rum mạnh.
