bởi Tuấn – Vua Cồn
Giống nho đỏ hiếm là những giống ít gặp ngoài vùng gốc của chúng. Sáu giống nho đỏ ít gặp ở Việt Nam mà đáng thử nhất, theo những chai bên mình đang có: Saperavi (Gruzia), Xinomavro (Hy Lạp), Teroldego và Lagrein (bắc nước Ý), Mencía (tây bắc Tây Ban Nha) và Blaufränkisch (Áo, Hungary). Mỗi giống gần như chỉ sống ở quê nhà, cho vị khác hẳn Cabernet hay Merlot.
Mục lục
- Bảng nhanh: 6 giống nho đỏ hiếm và “người quen” gần nhất
- Saperavi: nho có ruột đỏ của Gruzia
- Xinomavro: “Nebbiolo của Hy Lạp”
- Teroldego và Lagrein: hai anh em ở chân núi Dolomites
- Mencía: từng bị tưởng là Cabernet Franc
- Blaufränkisch: giống đỏ của Áo và Hungary
- Mua và uống vang giống lạ thế nào cho khỏi hụt hẫng
- Kết lại
- Câu hỏi thường gặp
- Giống nho đỏ hiếm nào dễ uống nhất để bắt đầu?
- Saperavi là nho gì?
- Xinomavro có giống Nebbiolo không?
- Blaufränkisch và Lemberger có phải một giống?
- Mencía có phải Cabernet Franc không?
- Vang từ giống nho lạ có để lâu được không?
Khách quen của Vua Cồn hay hỏi một câu: uống mãi rượu vang đỏ Cabernet, Merlot, Shiraz rồi, giờ thử gì cho lạ? Bài này trả lời câu đó. “Hiếm” ở đây hiểu cho đúng: có giống trồng hàng nghìn héc-ta ở quê nó, nhưng trên kệ Việt Nam thì đếm trên đầu ngón tay. Lúc viết bài (tháng 11/2026), cả kho bên mình chỉ có 2 chai Saperavi, 3 chai có Xinomavro, 3 chai có Teroldego, 2 chai có Lagrein, 7 chai Mencía và 5 chai Blaufränkisch, trong khi vang đỏ nói chung có 6.340 chai.
Nếu cần nền trước khi đi vào giống lạ, đọc bài các giống nho vang đỏ phổ biến trước, rồi quay lại đây so.
Bảng nhanh: 6 giống nho đỏ hiếm và “người quen” gần nhất
Cột cuối là giống quen mà anh chị có thể đã uống, để dễ hình dung. So sánh gần đúng thôi, không phải hai giống giống hệt nhau.
| Giống | Quê chính | Kiểu vang | Gần với | Tên khác |
|---|---|---|---|---|
| Saperavi | Kakheti, Gruzia | Rất đậm màu, chua cao, để được lâu | Petite Sirah | — |
| Xinomavro | Naoussa, Amyntaio (Hy Lạp) | Tannin cao, chua khá, nhạt màu | Nebbiolo | — |
| Teroldego | Campo Rotaliano, Trentino (Ý) | Đậm màu, mềm, tannin tròn | Syrah nhẹ | — |
| Lagrein | Alto Adige quanh Bolzano (Ý) | Đậm, chua cao, tannin nhiều; có cả bản hồng | Syrah vùng lạnh | Lagrein Dunkel / Kretzer |
| Mencía | Bierzo, Ribeira Sacra (Tây Ban Nha) | Thơm, vừa người; kiểu mới đậm hơn | Pinot Noir đậm, Cabernet Franc | Jaen (Bồ Đào Nha) |
| Blaufränkisch | Burgenland (Áo), Hungary | Quả sẫm, tiêu, chua vừa tới cao | Syrah vùng mát | Lemberger, Kékfrankos, Frankovka |
Saperavi: nho có ruột đỏ của Gruzia
Phần lớn nho đỏ có ruột trắng, màu nằm ở vỏ. Saperavi thì khác: ruột cũng đỏ, nên chỉ cần ép là nước đã sẫm. Tên tiếng Gruzia của nó nghĩa là “nhuộm màu”. Đây là một trong rất ít giống ruột đỏ được làm vang đơn giống chứ không chỉ để pha thêm màu. Quê gốc là vùng Kakheti phía đông Gruzia; cây chịu lạnh tốt nên còn được trồng ở Moldova, Nga, Ukraine, và rải rác ở bang New York, vùng King Valley của Úc.
Vang Saperavi chua cao, màu gần như đen, để được nhiều năm. Ở Gruzia có hai tên hay gặp: Mukuzani là bản khô ủ ba năm, Kindzmarauli là bản bán ngọt. Bên mình đang có hai chai Saperavi từ Moldova, nước láng giềng trồng giống này lâu đời:
570.000đ 1.470.000đ
Xinomavro: “Nebbiolo của Hy Lạp”
Xinomavro nghĩa là “chua đen”. Giống này là nho đỏ chính ở vùng cao Naoussa và quanh Amyntaio, miền bắc Hy Lạp. Tên gọi Naoussa có từ năm 1971 và bắt buộc làm 100% từ Xinomavro. Diện tích toàn thế giới khoảng 2.239 héc-ta (số năm 2013), gần như tất cả ở Hy Lạp.
Vì tannin cao, chua khá, màu không quá đậm và để lâu ra mùi khô, người ta hay đem Naoussa so với Barolo của Ý. Uống trẻ có thể thấy chát gắt, nên mở sớm 30–60 phút hoặc chọn chai đã vài năm tuổi. Chai đang có là bản phối của nhà Alpha Estate ở Amyndeon:
565.000đTeroldego và Lagrein: hai anh em ở chân núi Dolomites
Teroldego sống chủ yếu ở Trentino, trên đồng bằng phù sa Campo Rotaliano kẹp giữa hai sông Adige và Noce. Tên gọi Teroldego Rotaliano được công nhận DOC từ ngày 18/2/1971. Khoảng 96% Teroldego trên thế giới nằm ở Ý. Kiểm tra gen cho thấy nó là anh em ruột với Dureza, một trong hai giống bố mẹ của Syrah, nên chẳng lạ khi vang Teroldego có màu sẫm và chút mùi gia vị. Khác với Lagrein, tannin của Teroldego tròn, hậu không đắng.
Lagrein là “con” của Teroldego, trồng ở các thung lũng Nam Tyrol (Alto Adige), quanh thành phố Bolzano. Giấy tờ của tu viện Muri gần Bolzano đã nhắc tới giống này từ thế kỷ 17. Lagrein chua cao, tannin nhiều; người Nam Tyrol làm hai kiểu: Lagrein Dunkel (đỏ, đậm) và Lagrein Kretzer (hồng, thơm). Nhà làm bây giờ ngâm vỏ ngắn hơn và ủ gỗ để vị bớt gắt.
445.000đ 1.130.000đ
Mencía: từng bị tưởng là Cabernet Franc
Mencía là giống của phía tây bán đảo Iberia: Bierzo, Ribeira Sacra, Valdeorras ở Tây Ban Nha, và Dão ở Bồ Đào Nha, nơi nó mang tên Jaen. Phân tích ADN của Đại học Bách khoa Madrid xác nhận Mencía và Jaen là một. Có thời người ta tưởng nó là một dòng Cabernet Franc cổ; ADN cũng bác bỏ chuyện đó. Diện tích khoảng 9.100 héc-ta ở Tây Ban Nha và 2.500 héc-ta ở Bồ Đào Nha.
Mencía kiểu cũ nhạt, thơm, uống sớm, làm từ cây năng suất cao dưới đồng bằng. Từ thập niên 1990, các nhà làm mới chuyển lên sườn đồi đá phiến, dùng cây già, cho vang đậm và nhiều lớp hơn hẳn. Hai chai Bierzo bên mình là kiểu mới:
1.280.000đ 2.680.000đ
Blaufränkisch: giống đỏ của Áo và Hungary
Blaufränkisch có nhiều tên nhất trong sáu giống: người Đức gọi Lemberger, Hungary gọi Kékfrankos, Séc và Croatia gọi Frankovka. Bố mẹ của nó là Gouais blanc và Blaue Zimmettraube. Ở Áo, năm 2008 có 3.340 héc-ta, khoảng 6% diện tích nho cả nước, là giống đỏ quan trọng thứ hai sau Zweigelt. Riêng Mittelburgenland được gọi luôn là “Blaufränkischland”. Hungary còn trồng nhiều hơn, trên 8.000 héc-ta.
Giống này chín muộn, nhiều tannin, mùi quả sẫm và tiêu, chua vừa tới cao. Nếu anh chị thích Syrah vùng mát hoặc Pinot Noir đậm, Blaufränkisch là bước tiếp theo hợp lý. Muốn xem cả vùng, vào mục rượu vang Áo.
770.000đ 880.000đ
Mua và uống vang giống lạ thế nào cho khỏi hụt hẫng
Mình hay khuyên khách chọn theo “người quen”: đang thích Nebbiolo hoặc Pinot Noir thì thử Xinomavro, Mencía; thích vang đậm, nhiều quả thì Saperavi, Teroldego; thích vị tiêu, chua tươi thì Blaufränkisch, Lagrein. Giống chua và chát cao như Xinomavro, Lagrein, Saperavi nên uống cùng món có thịt, mỡ: bò kho, sườn nướng, vịt quay. Teroldego và Mencía mềm hơn, đi được cả món gà, nấm.
Nhiệt độ rót 16–18°C, ở Hà Nội mùa hè nhớ cho chai vào tủ lạnh 20–30 phút trước khi mở. Ly to miệng giúp giống chua cao dễ chịu hơn. Một chai mở rồi đậy nút để tủ mát uống tiếp được hai, ba ngày.
Cái khó chỉ là ít chỗ bán. Anh chị muốn uống thử trước khi mua cả thùng thì nhắn Zalo 038.737.6666, hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội; phí giao theo ứng dụng giao hàng.
Kết lại
Sáu giống này không thay được Cabernet hay Pinot Noir, nhưng chúng cho thấy thế giới vang rộng hơn nhiều so với vài cái tên quen. Nếu chỉ chọn một chai để bắt đầu, mình chọn Blaufränkisch hoặc Mencía: dễ uống nhất, ít bất ngờ nhất. Uống quen rồi hẵng sang Xinomavro và Saperavi, hai giống cần thời gian và món ăn đi kèm.
Câu hỏi thường gặp
Giống nho đỏ hiếm nào dễ uống nhất để bắt đầu?
Blaufränkisch của Áo và Mencía của Tây Ban Nha. Hai giống này vừa người, chua tươi, không quá chát; ai quen Pinot Noir hoặc Syrah vùng mát sẽ thấy dễ chịu ngay.
Saperavi là nho gì?
Saperavi là giống nho đỏ gốc vùng Kakheti, Gruzia. Ruột quả cũng có màu đỏ (tên nghĩa là “nhuộm màu”), nên vang rất sẫm, chua cao và để được lâu. Ngoài Gruzia còn trồng ở Moldova, Nga, Ukraine.
Xinomavro có giống Nebbiolo không?
Hai giống khác nhau, nhưng vang Xinomavro vùng Naoussa (Hy Lạp) hay được so với Barolo vì cùng nhạt màu, tannin cao, chua khá và để lâu ra mùi khô.
Blaufränkisch và Lemberger có phải một giống?
Đúng. Blaufränkisch là tên ở Áo; người Đức gọi Lemberger, Hungary gọi Kékfrankos, Séc và Croatia gọi Frankovka.
Mencía có phải Cabernet Franc không?
Không. Có thời người ta nghĩ vậy, nhưng phân tích ADN đã bác bỏ. Mencía chính là giống Jaen ở vùng Dão, Bồ Đào Nha.
Vang từ giống nho lạ có để lâu được không?
Tuỳ giống. Saperavi, Xinomavro, Lagrein chua và chát cao nên để được nhiều năm; Teroldego và Mencía kiểu nhẹ nên uống trong vài năm đầu.
