bởi Tuấn – Vua Cồn
Phân hạng rượu vang Bordeaux gồm năm bảng khác nhau. Bordeaux có 5 bảng phân hạng chính thức, mỗi bảng chỉ dùng cho một vùng: bảng 1855 (vang đỏ Médoc cộng Haut-Brion, vang ngọt Sauternes và Barsac), bảng Graves (chỉ trong Pessac-Léognan, xếp cả vang trắng khô), bảng Saint-Émilion (xét lại khoảng 10 năm một lần, bản mới nhất năm 2022), bảng Cru Bourgeois và bảng Cru Artisan của Médoc (xét lại 5 năm một lần). Pomerol không có bảng nào, dù đây là nơi có vài chai đắt nhất Bordeaux.
Mục lục
- Phân hạng rượu vang Bordeaux: 5 bảng phân hạng Bordeaux, so nhanh trong một bảng
- Bảng 1855: lâu đời nhất, gần như không đổi
- Graves: bảng duy nhất xếp cả vang trắng khô
- Saint-Émilion: bảng thi lại, có lên có xuống
- Cru Bourgeois: bảng đông nhất, 5 năm xét một lần
- Cru Artisan: điền trang nhỏ, chủ tự làm từ vườn tới chai
- Pomerol và phần còn lại của Bordeaux: không có bảng
- Đọc nhãn Bordeaux thế nào cho khỏi nhầm
- Câu hỏi thường gặp
- Rượu vang Grand Vin de Bordeaux có phải hạng cao không?
- Cru Bourgeois có bằng Grand Cru Classé không?
- Saint-Émilion Grand Cru và Saint-Émilion Grand Cru Classé khác nhau thế nào?
- Phân loại rượu vang Bordeaux có thay đổi không?
- Vang Pomerol có phân hạng không?
Vì vậy chữ “Grand Cru Classé” hay “Premier” trên nhãn rượu vang Bordeaux phải đọc kèm tên vùng mới hiểu đúng. Cùng chữ “Premier”, ở Médoc là hạng nhất trong 5 hạng của năm 1855, còn ở Saint-Émilion là bậc giữa của một bảng mới xét lại năm 2022. Bài này mình gom cả 5 bảng vào một chỗ, số liệu lấy theo trang của hội đồng rượu vang Bordeaux (CIVB) và hồ sơ của từng hội, kèm vài chai đang có trên kệ để anh chị cầm chai lên đối chiếu được ngay.
Phân hạng rượu vang Bordeaux: 5 bảng phân hạng Bordeaux, so nhanh trong một bảng
| Bảng | Năm lập | Áp dụng cho | Số château hiện nay | Số bậc | Xét lại |
|---|---|---|---|---|---|
| 1855 | 1855 | Vang đỏ Médoc + Haut-Brion; vang ngọt Sauternes, Barsac | 88 (61 đỏ, 27 ngọt) | Đỏ 5 bậc, ngọt 3 bậc | Không xét lại, chỉ sửa 2 lần (1856, 1973) |
| Graves | 1953, chỉnh năm 1959 | Đỏ và trắng khô, nay đều thuộc Pessac-Léognan | 14 | 1 bậc, xếp riêng đỏ/trắng | Không xét lại |
| Saint-Émilion | 1955 | Vang đỏ Saint-Émilion | 85 (bản 2022) | 3 bậc | Khoảng 10 năm |
| Cru Bourgeois | 1932, chính thức từ 2003 | Vang đỏ Médoc | 170 (bản 2025) | 3 bậc | 5 năm (từ 2020) |
| Cru Artisan | 2006 | Vang đỏ Médoc, điền trang nhỏ | 33 (vụ 2022–2026) | 1 bậc | 5 năm |
Có thể chia làm hai nhóm: 1855 và Graves gần như đóng băng; Saint-Émilion, Cru Bourgeois, Cru Artisan thì thi lại theo kỳ, château có thể lên, xuống hoặc rớt hạng.
Bảng 1855: lâu đời nhất, gần như không đổi
Năm 1855, Napoleon III nhờ giới môi giới rượu Bordeaux lập danh sách vang ngon nhất cho Triển lãm thế giới ở Paris, chấm theo hai thứ: tiếng tăm của từng điền trang và giá bán các niên vụ gần nhất. Phần vang đỏ có 61 château, 60 ở Médoc và một ngoại lệ là Haut-Brion của Graves, chia 5 bậc từ Premier Cru tới Cinquième Cru. Phần vang trắng ngọt có 27 château ở Sauternes và Barsac, chia 3 bậc, trong đó bậc cao nhất Premier Cru Supérieur chỉ có Château d’Yquem.
Bảng này chỉ sửa hai lần: Cantemerle được thêm vào năm 1856, và năm 1973 Mouton Rothschild được nâng từ hạng nhì lên hạng nhất. Từ đó tới nay hạng nhất vang đỏ có 5 cái tên: Lafite Rothschild, Latour, Margaux, Haut-Brion và Mouton Rothschild. Trên kệ bên mình, Rượu vang Chateau Lafite Rothschild (62.920.000đ) là hạng nhất, Rượu vang Chateau Cantemerle (2.200.000đ) là hạng năm, còn Rượu vang Chateau d’Yquem Sauternes (23.000.000đ) là chai duy nhất mang bậc Premier Cru Supérieur.
Một điều người mới hay bỏ sót: bảng 1855 xếp hạng cho château (thương hiệu điền trang), không xếp cho từng mảnh vườn như Burgundy. Chi tiết từng hạng và lịch sử bảng này có ở bài phân hạng 1855 và Grand Cru Classé nghĩa là gì.
Graves: bảng duy nhất xếp cả vang trắng khô
Vùng Graves ngay phía nam thành phố Bordeaux có bảng riêng từ năm 1953, khi INAO (cơ quan quản lý tên gọi của Pháp) công bố danh sách 16 château chọn bằng hội đồng nếm. Năm 1959 bảng được chỉnh một lần rồi thôi. Bảng Graves chỉ có một bậc, nhưng xếp riêng vang đỏ và vang trắng khô: có château chỉ được xếp vang đỏ, có château chỉ xếp vang trắng, có château xếp cả hai.
Năm 1987, tên gọi Pessac-Léognan được lập bên trong vùng Graves, và toàn bộ château trong bảng nay đều nằm trong tên gọi mới này. Vì thế nhãn thường ghi “Pessac-Léognan” ở dòng tên gọi và “Grand Cru Classé de Graves” ở dòng hạng. Sau khi La Tour Haut-Brion và Laville Haut-Brion gộp vào La Mission Haut-Brion, bảng còn 14 château: 5 chỉ xếp vang đỏ, 2 chỉ xếp vang trắng, 7 xếp cả hai. Haut-Brion là château duy nhất có tên ở cả bảng 1855 lẫn bảng Graves.
Hai chai dễ gặp để thấy kiểu xếp riêng này: Rượu vang Chateau Carbonnieux White (2.520.000đ) thuộc nhóm được xếp cả đỏ lẫn trắng, còn Chateau de Fieuzal (5.300.000đ) được xếp cho vang đỏ.
Saint-Émilion: bảng thi lại, có lên có xuống
Saint-Émilion ở bờ phải sông Dordogne lập bảng năm 1955 với 75 château. Bảng được thiết kế để xét lại khoảng 10 năm một lần; bản gần nhất ra năm 2022 với 85 château. Bản 2022 có 2 Premier Grand Cru Classé “A”, 12 Premier Grand Cru Classé và 71 Grand Cru Classé. Hội đồng chấm là chuyên gia ngoài ngành rượu Bordeaux; ngoài nếm rượu còn xét tiếng tăm, đất trồng, cách canh tác và cam kết môi trường.
Bậc “A” bản 2022 chỉ có Château Pavie và Château Figeac, Figeac mới được nâng lên năm đó. Chateau Figeac (17.530.000đ) và Rượu Chateau Pavie (22.300.000đ) đều đang có trên web. Ba cái tên từng đứng hạng A lại không còn trong bảng: Cheval Blanc và Angélus rút năm 2021, Ausone rút năm 2022. Chateau Angelus Vang Pháp (26.100.000đ) vẫn là chai Saint-Émilion đắt và nổi tiếng, chỉ không còn ghi hạng ở các niên vụ thuộc bảng mới.
Chỗ dễ nhầm nhất ở Saint-Émilion: chữ “Saint-Émilion Grand Cru” (không có chữ Classé) là một tên gọi, tức luật vùng trồng với tiêu chuẩn chặt hơn Saint-Émilion thường, không phải một hạng. Chai có hạng phải ghi “Grand Cru Classé” hoặc “Premier Grand Cru Classé”. Xem các chai vùng này ở mục vang Saint-Émilion, hiện có 66 chai.
Cru Bourgeois: bảng đông nhất, 5 năm xét một lần
Cru Bourgeois dành cho các château Médoc không có tên trong bảng 1855. Danh sách đầu tiên ra năm 1932 nhưng chưa được nhà nước công nhận. Bảng chính thức đầu tiên năm 2003 (247 château) bị tòa án Bordeaux hủy năm 2007 vì một số người chấm có quyền lợi liên quan; từ 2010 tên này quay lại dưới dạng tuyển chọn hằng năm.
Năm 2020, bảng 5 năm đầu tiên được công bố với 249 château: 14 Cru Bourgeois Exceptionnel, 56 Cru Bourgeois Supérieur và 179 Cru Bourgeois. Năm 2025 ra bản thứ hai, còn 170 château trải trên 7 tên gọi: Médoc, Haut-Médoc, Listrac-Médoc, Moulis-en-Médoc, Margaux, Pauillac và Saint-Estèphe. Château phải có chứng nhận môi trường và qua vòng nếm; ba bậc in thẳng trên nhãn. Vì bảng đổi theo kỳ, hạng in trên nhãn chỉ đúng cho niên vụ thuộc kỳ đó.
Cru Artisan: điền trang nhỏ, chủ tự làm từ vườn tới chai
Chữ “Crus Artisans” có từ năm 1868, dùng cho thợ thủ công vùng quê Médoc (thợ rèn, thợ đóng thùng…) có vài sào nho tự trồng tự làm rượu. Năm 1994 châu Âu cho phép in chữ này lên nhãn, năm 2006 có bảng đầu tiên, từ 2017 xét lại 5 năm một lần. Bản hiện hành có 33 điền trang, áp dụng cho các niên vụ 2022–2026. Điều kiện có hai: chủ vườn phải tự tay làm mọi khâu từ trồng nho tới bán rượu, và rượu phải thuộc một trong 8 tên gọi của Médoc. Sản lượng ít nên ở Việt Nam rất hiếm gặp; đây là một bảng riêng, không phải bậc thấp hơn Cru Bourgeois.
Pomerol và phần còn lại của Bordeaux: không có bảng
Pomerol, ngay cạnh Saint-Émilion, chưa từng có bảng phân hạng, dù vang Pomerol thuộc nhóm đắt nhất Bordeaux. Phần lớn Bordeaux còn lại, như Entre-Deux-Mers hay tên gọi Bordeaux, Bordeaux Supérieur, cũng không có bảng. Chính CIVB cũng ghi rõ: không có hạng không cản một điền trang làm ra vang rất ngon.
Hai thứ trên nhãn trông giống hạng nhưng không phải hạng. Thứ nhất là chữ “Grand Vin de Bordeaux”: đây là cách các hãng gọi chai chính của mình, không phải một bậc xếp hạng do cơ quan nào chấm. Thứ hai là nhãn phụ (second wine) của các château lớn, ví dụ Carruades de Lafite: rượu làm cùng điền trang nhưng hạng 1855 chỉ thuộc về chai chính.
Đọc nhãn Bordeaux thế nào cho khỏi nhầm
| Chữ trên nhãn | Thuộc bảng nào | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Grand Cru Classé en 1855 | 1855 | Château Médoc hoặc Sauternes, Barsac có tên trong bảng 1855 |
| Premier Grand Cru Classé (A) | Saint-Émilion | Bậc cao nhất hoặc bậc giữa của bảng Saint-Émilion, đúng cho các niên vụ của kỳ đó |
| Saint-Émilion Grand Cru | Không thuộc bảng nào | Tên gọi vùng trồng, chưa phải hạng |
| Grand Cru Classé de Graves | Graves | Château Pessac-Léognan được xếp, cho đỏ, trắng hoặc cả hai |
| Grand Vin de Bordeaux | Không thuộc bảng nào | Cách gọi chai chính của hãng |
Khi khách đưa một chai Bordeaux lạ, mình đọc dòng tên gọi trước (Pauillac, Margaux, Saint-Émilion Grand Cru, Pessac-Léognan…), rồi mới tìm dòng hạng, sau cùng xem niên vụ có thuộc kỳ xếp hạng đó không. Đọc theo thứ tự này thì gần như không nhầm.
Hiện web có 1.213 chai vang Bordeaux có giá, từ chai tên gọi Bordeaux thường tới các château xếp hạng. Bảng phân hạng giúp chọn nhanh, nhưng niên vụ và khẩu vị người uống vẫn quan trọng hơn. Anh chị cần so vài chai cụ thể trước khi mua, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội, mình mở nhãn ra đọc cùng.
Câu hỏi thường gặp
Rượu vang Grand Vin de Bordeaux có phải hạng cao không?
Không. Grand Vin de Bordeaux là cách các hãng gọi chai chính của mình, không phải bậc trong bảng phân hạng nào.
Cru Bourgeois có bằng Grand Cru Classé không?
Không cùng một bảng nên không so trực tiếp được. Cru Bourgeois dành cho château Médoc không có tên trong bảng 1855, xét lại 5 năm một lần; bản 2025 có 170 château.
Saint-Émilion Grand Cru và Saint-Émilion Grand Cru Classé khác nhau thế nào?
Saint-Émilion Grand Cru là tên gọi vùng trồng với luật chặt hơn Saint-Émilion thường, có rất nhiều chai. Grand Cru Classé là hạng trong bảng xếp hạng Saint-Émilion, bản 2022 chỉ có 85 château.
Phân loại rượu vang Bordeaux có thay đổi không?
Tùy bảng. Bảng 1855 và Graves gần như cố định. Saint-Émilion xét lại khoảng 10 năm một lần (gần nhất 2022); Cru Bourgeois và Cru Artisan 5 năm một lần.
Vang Pomerol có phân hạng không?
Không. Pomerol chưa từng có bảng phân hạng chính thức, dù vang Pomerol thuộc nhóm đắt nhất Bordeaux.
