bởi Tuấn – Vua Cồn
Cả hai cách viết đều đúng, cùng chỉ một loại rượu chưng cất từ ngũ cốc rồi ủ thùng gỗ. Khác nhau ở nước làm rượu: Scotland, Nhật, Canada và hầu hết các nước khác viết whisky; Ireland và phần lớn hãng Mỹ viết whiskey. Cách viết không nói lên rượu ngon hay dở, nhưng gợi ý cho mình biết chai đó đến từ đâu và theo luật nào.
Mục lục
- Chữ whisky từ đâu ra
- Nước nào viết whisky, nước nào viết whiskey
- Whisky Scotland và Nhật: viết không có chữ e
- Whiskey Ireland và Mỹ: có chữ e, nhưng có ngoại lệ
- Khác nhau thật sự nằm ở đâu
- Khi viết thì nên dùng chữ nào
- Câu hỏi thường gặp
- Whisky hay whiskey, cách viết nào đúng?
- Whisky và whiskey đọc có khác nhau không?
- Whisky or whiskey: rượu nào ngon hơn?
- Vì sao Maker's Mark là bourbon Mỹ mà lại viết whisky?
- Rượu whisky của nước nào?
Trên web bên mình, mục whisky gom cả hai cách viết vào một chỗ, nhưng tên từng chai thì giữ đúng như nhãn. Lý do là vì người trong nghề có một quy ước chung: khi nhắc tới một chai cụ thể, viết đúng chữ hãng in trên nhãn, không tự sửa.
Chữ whisky từ đâu ra
Whisky là cách người Anh viết lại chữ Gaelic uisge (nghĩa là nước). Gốc của nó là cụm Latin aqua vitae, “nước của sự sống”, dịch sang tiếng Ireland là uisce beatha, tiếng Gaelic Scotland là uisge beatha. Tiếng Anh từng ghi chữ này là uskebeaghe (năm 1581) rồi usquebaugh (năm 1610), trước khi rút gọn thành whisky như bây giờ.
Vì cùng một gốc, hai cách viết whisky và whiskey phát âm giống nhau. Chữ “e” thêm vào chỉ là thói quen viết của từng nơi. Khách gọi “uýt-ki” ở quầy thì người bán đều hiểu, không ai hỏi lại có chữ e hay không.
Nước nào viết whisky, nước nào viết whiskey
| Nước làm rượu | Cách viết thường dùng | Mốc ủ tối thiểu theo luật | Ví dụ trên kệ |
|---|---|---|---|
| Scotland | whisky | 3 năm trong thùng gỗ sồi tại Scotland | Glenfiddich, Macallan |
| Nhật Bản | whisky | 3 năm (chuẩn của hiệp hội Nhật năm 2021) | Yamazaki, Hibiki |
| Canada | whisky | 3 năm trong thùng gỗ | Canadian Club, Crown Royal |
| Ireland | whiskey | 3 năm trong thùng gỗ | Jameson |
| Mỹ | phần lớn whiskey | Bourbon: thùng sồi mới đốt; ghi “straight” phải từ 2 năm | Jack Daniel’s, Buffalo Trace |
Đài Loan, Ấn Độ, Úc, Pháp và các nước làm whisky mới thường theo cách viết của Scotland. Ví dụ Kavalan của Đài Loan in “whisky” trên nhãn.
Whisky Scotland và Nhật: viết không có chữ e
Scotch có luật chặt: phải chưng cất và ủ ở Scotland trong thùng gỗ sồi tối thiểu 3 năm, số năm trên nhãn là tuổi phần rượu trẻ nhất. Glenfiddich 12 năm Single Malt Scotch Whisky (1.050.000đ) là ví dụ quen: nhãn ghi “Single Malt Scotch Whisky”, không có chữ e.
Nhật học làm whisky từ Scotland nên cũng viết theo Scotland. Năm 2021, hiệp hội các nhà làm rượu Nhật ra chuẩn cho chữ “Japanese whisky”, trong đó có mốc ủ tối thiểu 3 năm. Yamazaki 12 năm Japanese Single Malt Whisky (4.850.000đ) của Suntory là chai đại diện. Đọc thêm về nhóm này ở bài whisky Nhật.
Whiskey Ireland và Mỹ: có chữ e, nhưng có ngoại lệ
Ireland viết whiskey, và luật Ireland cũng yêu cầu ủ trong thùng gỗ không dưới 3 năm, thực tế nhiều chai ủ lâu hơn nhiều. Rượu Jameson (400.000đ) là chai Irish whiskey quen tên nhất với khách Việt. Muốn hiểu Irish khác Scotch ở đâu, xem bài Irish whiskey là gì.
Ở Mỹ, từ cuối thế kỷ 18 tới giữa thế kỷ 20, hai cách viết dùng lẫn lộn. Từ khoảng những năm 1960, cách viết whiskey mới dần thành thói quen cho rượu làm ở Mỹ. Jack Daniel’s Old No 7 (580.000đ) ghi “Tennessee Whiskey”, Buffalo Trace Bourbon (800.000đ) ghi “Kentucky Straight Bourbon Whiskey”.
Nhưng không phải hãng Mỹ nào cũng viết có chữ e. Maker’s Mark, George Dickel và Old Forester in “whisky” trên nhãn. Ngay cả bộ quy chuẩn liên bang của Mỹ về tên gọi rượu cũng dùng chữ “whisky”. Rượu Maker’s Mark (700.000đ) là chai dễ gặp nhất để thấy ngoại lệ này: bourbon Mỹ chính hiệu, nhưng nhãn viết “Bourbon Whisky”.
Khác nhau thật sự nằm ở đâu
Cách viết chỉ là bề ngoài. Cái làm whisky các nước khác nhau là nguyên liệu và luật ủ. Scotch single malt làm 100% từ lúa mạch đã ủ mầm, chưng cất bằng nồi đồng. Bourbon phải có ít nhất 51% ngô và ủ trong thùng gỗ sồi trắng Mỹ mới, đốt cháy mặt trong, nên vị ngọt vani rõ hơn. Irish whiskey thường chưng cất ba lần, vị mềm. Whisky Canada nổi tiếng nhẹ và êm, ví dụ Rượu Canadian Club (400.000đ).
So sánh chi tiết bourbon với Scotch có trong bài bourbon và Scotch khác nhau thế nào trên site. Ở đây chỉ cần nhớ: thấy chữ e, nhiều khả năng là Ireland hoặc Mỹ; không có chữ e, nhiều khả năng là Scotland, Nhật, Canada hoặc nước khác. Rồi đọc tiếp dòng chữ nhỏ trên nhãn để biết chắc.
Khi viết thì nên dùng chữ nào
Viết chung về loại rượu, dùng whisky là đủ, đây là cách viết phổ biến hơn trên thế giới. Viết về một nước cụ thể thì theo nước đó: Scotch whisky, Japanese whisky, Irish whiskey, American whiskey. Viết tên một chai thì chép đúng nhãn, kể cả khi nó “lạc” quy ước như Maker’s Mark.
Cần chọn một chai mà chưa biết nên đi hướng Scotland, Ireland hay Mỹ, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội để nếm thử khác biệt. Một chữ e trên nhãn không làm rượu ngon hơn, nhưng đọc được nó là đã biết thêm một nửa câu chuyện của chai rượu.
Câu hỏi thường gặp
Whisky hay whiskey, cách viết nào đúng?
Cả hai đều đúng. Scotland, Nhật, Canada và đa số nước khác viết whisky; Ireland và phần lớn hãng Mỹ viết whiskey. Tên một chai cụ thể thì viết đúng như nhãn.
Whisky và whiskey đọc có khác nhau không?
Không. Hai cách viết phát âm giống nhau, chữ e chỉ là thói quen viết của từng nơi.
Whisky or whiskey: rượu nào ngon hơn?
Cách viết không nói lên chất lượng. Khác biệt nằm ở nguyên liệu, cách chưng cất và luật ủ của từng nước.
Vì sao Maker's Mark là bourbon Mỹ mà lại viết whisky?
Đây là lựa chọn của hãng. Ở Mỹ có vài hãng như Maker’s Mark, George Dickel, Old Forester viết whisky, và quy chuẩn liên bang của Mỹ cũng dùng chữ whisky.
Rượu whisky của nước nào?
Whisky làm ở nhiều nước. Nổi tiếng nhất là Scotland, Ireland, Mỹ, Canada và Nhật; gần đây có thêm Đài Loan, Ấn Độ, Úc.
