Highland Whisky Là Gì? Đại Diện Glenmorangie, Dalmore

Highland whisky là whisky Scotch làm ở vùng Highland, vùng rộng nhất Scotland cả về diện tích lẫn sản lượng whisky. Vì quá rộng nên whisky Highland không có một phong cách chung cố định như Islay (khói) hay Speyside (trái cây, sherry), mỗi nhà máy một cá tính. Glenmorangie và Dalmore là hai cái tên đại diện rõ cho hai đầu của sự đa dạng đó: một bên nhẹ, thanh, một bên đậm, nhiều hương sherry.

Vùng Highland rộng tới đâu

Theo cách chia truyền thống, Scotland có bốn vùng whisky là Campbeltown, Highlands, Islay và Lowlands. Speyside được Hiệp hội Scotch Whisky công nhận là vùng riêng từ năm 2014 vì có quá nhiều nhà máy, dù về địa lý Speyside nằm trọn trong Highland và whisky Speyside vẫn được phép ghi chữ Highland. Các đảo làm whisky, trừ Islay, cũng được hiệp hội xếp vào Highland. Bách khoa Wikipedia ghi Highland có hơn 30 nhà máy trên đất liền, tính cả các đảo là 47.

Du khách Scotland hay được giới thiệu whisky Highland là trái cây, ngọt, gia vị và mạch nha. Nhưng ở người bán thì mô tả đó chỉ đúng một phần, vì đi từ bờ biển phía tây sang bờ đông, từ cực bắc xuống miền trung, rượu khác nhau khá nhiều. Các chai single malt Highland trên web xem ở danh mục whisky single malt Scotch Highland.

Glenmorangie, nồi chưng cất cao nhất Scotland

Glenmorangie ở thị trấn Tain, bờ biển phía đông Highland, thành lập năm 1843. Nhà có những nồi chưng cất (pot still) cao khoảng 8 m, được xem là cao nhất Scotland. Nồi càng cao thì hơi cồn càng phải đi quãng đường dài trước khi ngưng tụ, phần nặng rơi lại nhiều hơn, nên rượu nền nhẹ và thanh. Hiện nhà thuộc tập đoàn LVMH.

Glenmorangie còn nổi tiếng với các dòng hậu kỳ (finishing) trong nhiều loại thùng. Lasanta dùng thùng sherry oloroso, Quinta Ruban dùng thùng port ruby, cùng một rượu nền nhưng ra hai tính cách khác nhau. Trên web có Rượu Glenmorangie 10 năm, Glenmorangie Lasanta 12 năm, Glenmorangie 15 năm Batch 2, Glenmorangie Quinta Ruban 14 năm, Glenmorangie Tayne, Glenmorangie 18 năm và Glenmorangie Signet Highland Single Malt Scotch Whisky. Xem tất cả ở trang Glenmorangie.

Dalmore, biểu tượng đầu hươu và thùng sherry

Dalmore ở Alness, bên vịnh Cromarty Firth, do Alexander Matheson lập năm 1839. Nhà đi theo hướng ngược với Glenmorangie: đậm, nhiều hương gia vị và trái cây khô, nhờ dùng thùng sherry già của nhà González Byass. Bản King Alexander III còn được ủ qua thùng sherry Matusalem cùng nhiều loại thùng khác.

Biểu tượng đầu hươu 12 nhánh trên nhãn gắn với truyền thuyết dòng họ Mackenzie. Chuyện kể năm 1263, trong một cuộc đi săn, Colin of Kintail, tộc trưởng Mackenzie, đã đâm chết con hươu đang lao vào vua Alexander III, và được vua cho dùng hình hươu hoàng gia trên huy hiệu. Năm 1867, hai anh em Andrew và Charles Mackenzie mua lại nhà máy và đưa hình đầu hươu lên chai.

Các chai Dalmore trên web: Dalmore Port Wood Reserve, Dalmore 12 năm Hộp quà Tết 2025, Dalmore 15 năm Hộp quà Tết 2026, Dalmore Cigar Malt Reserve Highland Single Malt Scotch Whisky, Dalmore King Alexander III Hộp quà Tết 2026, Dalmore 18 năm Hộp quà Tết 2026, Dalmore 30 năm 2021 Edition, Dalmore 30 năm 2024 Edition. Bản dễ bắt đầu là Dalmore 12 năm Sherry Cask Select. Xem tất cả ở trang Dalmore.

Sự đa dạng là đặc trưng của Highland

Ngoài hai cái tên trên, Highland còn nhiều nhà máy rất khác nhau. Oban ở thị trấn cảng cùng tên bên bờ tây, lập năm 1794, chỉ có hai nồi chưng cất và là một trong những nhà máy nhỏ nhất Scotland; rượu nằm giữa vị khô, khói của whisky đảo và vị ngọt nhẹ của Highland, ví dụ Oban 14 năm. Aberfeldy ở Perthshire được nhà Dewar’s gọi là trái tim của các dòng blended mang tên mình, có Aberfeldy 12 năm.

Old Pulteney ở Wick là nhà máy cực bắc trên đất liền Scotland, thuở đầu chỉ đi tới được bằng đường biển, và nhà vẫn nói hơi muối biển góp vào vị rượu, như Rượu Old Pulteney 12 năm. Ardmore ở rìa đông, giáp Speyside, là một trong số ít nhà máy Highland thường xuyên sấy mạch nha bằng khói than bùn cho dòng rượu chính. Chính vì vậy, vị Highland không phải một hương vị cụ thể mà là một vùng địa lý rộng chứa nhiều phong cách.

Nên bắt đầu từ đâu

Nếu quen whisky nhẹ, thơm trái cây kiểu Speyside, Glenmorangie 10 năm là lựa chọn dễ tiếp cận. Nếu thích vị đậm, ngọt gia vị của thùng sherry, các bản Dalmore từ 12 năm trở lên sẽ hợp hơn. Người muốn thử chút vị biển mà chưa sẵn sàng với khói nặng của Islay thì Oban hay Old Pulteney là bước đệm dễ chịu. Cách uống neat, thêm đá hay pha highball xem bài cách uống whisky, còn tổng quan các vùng thì có bài whisky Scotch cho người mới.

Câu hỏi thường gặp

Whisky Speyside có phải là whisky Highland không?

Về địa lý thì có, Speyside nằm trọn trong vùng Highland. Từ năm 2014 Speyside được tính là vùng riêng, nhưng whisky Speyside vẫn được phép ghi Highland trên nhãn.

Whisky Highland có khói không?

Phần lớn whisky Highland không khói hoặc rất ít khói. Ngoại lệ đáng nhớ là Ardmore, một trong số ít nhà Highland thường xuyên dùng than bùn cho dòng chính. Muốn khói rõ thì nên tìm sang Islay.

Glenmorangie và Dalmore khác nhau thế nào?

Glenmorangie có nồi chưng cất cao nên rượu nền nhẹ, thanh, nhiều hoa và trái cây. Dalmore thiên về thùng sherry, vị đậm, gia vị, trái cây khô. Thích nhẹ chọn Glenmorangie, thích đậm chọn Dalmore.

Đảo Skye, Orkney có tính là Highland không?

Hiệp hội Scotch Whisky xếp các đảo làm whisky, trừ Islay, vào Highland. Trên web bên mình vẫn tách nhóm này thành danh mục whisky single malt Scotch Island để khách dễ tìm.

Khách mới tìm hiểu whisky hay nghĩ Highland là một vị cụ thể rồi thất vọng khi hai chai Highland uống chẳng giống nhau. Mình thì thấy đó lại là cái hay của vùng này: cùng một chữ trên nhãn mà có chai nhẹ như Glenmorangie, có chai đậm như Dalmore, nên nhớ tên nhà máy quan trọng hơn nhớ tên vùng.

Chai nhắc tới trong bài: Rượu Oban 21 năm; Cu Bocan Signature; Rượu Glencadam 1993.

Rượu bia có hại cho sức khoẻ. Đã uống rượu bia thì không lái xe.