Ly Champagne, Cognac, Whisky Khác Ly Vang Thế Nào?

Ly Champagne, ly Cognac và ly whisky khác ly vang chủ yếu ở hình dáng phần bầu và miệng ly, vì mỗi loại rượu cần giữ một thứ khác nhau: Champagne cần giữ bọt, rượu mạnh cần gom hương mà không xộc mùi cồn, còn vang cần không gian để thở. Chọn đúng kiểu ly không phải để cầu kỳ, hình dáng ly ảnh hưởng thật tới cách rượu giữ mùi và cảm giác khi uống.

Ly Champagne: flute hay tulip?

Kiểu flute thon dài là hình ảnh quen thuộc nhất trong tiệc. Miệng ly nhỏ nên diện tích mặt rượu tiếp xúc với không khí ít, bọt khí CO2 giữ được lâu hơn và dòng bọt chạy từ đáy lên trông rất đẹp. Moët & Chandon trong hướng dẫn chọn ly của hãng cũng nói đúng điều này: dáng dài của flute giữ bọt nhờ giảm bề mặt rượu, và flute hợp khi cần rót sẵn để nâng ly chúc mừng.

Nhược điểm của flute là quá hẹp, hương không có chỗ mở ra. Vì vậy dân uống Champagne ngày càng chuộng kiểu tulip, thân phình nhẹ rồi túm lại ở miệng. Kiểu này vẫn giữ bọt tốt hơn ly coupe miệng rộng, mà phần bầu đủ rộng để hương tụ lại trước khi lên mũi. Nhà phê bình Antonio Galloni, được Tasting Table dẫn lời, cho biết ở các nhà như Cristal, Krug hay Dom Pérignon người ta không dùng flute. Với Champagne có tuổi hoặc nhiều tầng hương, rót vào ly vang trắng thường cũng ổn hơn flute.

Ly coupe miệng rộng, bầu nông thì mất bọt nhanh nhất. Kiểu này hợp để làm tháp ly trong tiệc cưới hoặc pha cocktail hơn là để ngồi thưởng thức một chai Champagne Moet & Chandon Brut. Dù dùng ly nào, nên cầm ở chân ly để hơi ấm của tay không làm rượu nhanh hết ga.

Ly Cognac: vì sao bầu tròn, miệng hẹp?

Ly Cognac truyền thống là kiểu snifter hay balloon, bầu tròn to, chân ngắn, miệng thu hẹp lại để giữ hương không thoát ra ngoài quá nhanh. Cách cầm quen thuộc là để lòng bàn tay ôm lấy bầu ly, hơi ấm của tay làm rượu ấm lên một chút. Kiểu ly này được thiết kế như vậy, nhưng nhiều chuyên gia Cognac lại cho rằng làm ấm như thế khiến hương vị bị lấn và mùi cồn nổi lên nhiều hơn.

Vì thế người nếm chuyên nghiệp hay dùng ly dáng tulip cho Cognac: chân dài hơn, bầu nhỏ hơn, thân thu hẹp rồi hơi loe ở miệng. Cầm ở chân nên rượu không bị hâm nóng, miệng ly hẹp gom hương lại mà không dồn mùi cồn vào mũi. Snifter vẫn có chỗ của nó, nhất là khi ngồi uống thong thả sau bữa tối, chỉ là nên rót ít và không cần ủ ly trong tay quá lâu.

Cognac VSOP và XO hợp uống thẳng trong ly tulip hoặc snifter, ví dụ Hennessy VSOP Cognac Pháp hay Hennessy XO 1L. Cognac VS thì thường để pha. Muốn hiểu các cấp tuổi này khác nhau thế nào, bạn xem bài phân biệt cognac VS, VSOP và XO.

Ly whisky: hai kiểu cho hai cách uống

Ly tumbler hay rocks glass có đáy dày, miệng rộng, thân thẳng. Đây là ly để uống whisky với đá hoặc pha highball, cầm chắc tay, khó đổ, nhưng miệng rộng nên không gom được hương. Với whisky pha soda hay một ly Johnnie Walker với đá ở bàn tiệc thì tumbler là đủ.

Khi uống whisky nguyên chất, ly nosing có miệng thu hẹp hợp hơn hẳn. Kiểu phổ biến nhất là ly Glencairn, do Raymond Davidson của hãng Glencairn Crystal ở Scotland thiết kế, đưa vào sản xuất năm 2001. Dáng ly lấy từ ly copita mà các phòng thí nghiệm whisky ở Scotland vẫn dùng để ngửi mẫu, và được chọn với sự góp ý của các master blender từ năm công ty whisky lớn của Scotland. Ly cao khoảng 115 mm, chứa được khoảng 175 ml nhưng chỉ định rót khoảng 50 ml, phần trống phía trên là chỗ để hương tụ lại.

Uống một chai single malt như Glenfiddich 12 năm Single Malt Scotch Whisky hay Macallan 12 năm Sherry Oak trong ly Glencairn, bạn sẽ ngửi rõ lớp trái cây, gỗ sồi hay khói hơn hẳn khi rót vào tumbler. Một số hộp quà whisky có kèm ly, như Teeling Small Batch Hộp quà 2 ly, tiện cho người mới muốn có ngay một bộ ly đúng kiểu.

So với ly vang thì khác ở đâu?

Ly vang đỏ có bầu to nhất trong các loại ly, vì vang đỏ cần nhiều không khí để mở hương và làm mềm tannin. Ly vang trắng nhỏ hơn để giữ rượu mát lâu. Ly Champagne hẹp hơn ly vang trắng để giữ bọt, còn ly rượu mạnh thì nhỏ nhất vì rót ít và cần tránh mùi cồn đậm đặc. Chi tiết về hai loại ly vang bạn đọc thêm ở bài Ly vang đỏ khác ly vang trắng thế nào?, còn cách cầm ly cho đúng có ở bài cách cầm ly rượu vang đúng kỹ thuật.

Nếu nhà chỉ muốn mua ít ly, bộ đơn giản là vài ly vang đa năng dáng tulip, dùng được cho cả vang đỏ, vang trắng và Champagne, cộng thêm vài ly nosing cho rượu mạnh và vài ly tumbler cho lúc uống với đá. Bên mình có hai nhóm để bạn xem: ly rượu vang và Champagne và ly whisky, Cognac và cocktail.

Câu hỏi thường gặp

Uống Champagne bằng ly vang trắng có sai không?

Không sai. Ly vang trắng có bầu rộng hơn flute nên hương mở ra rõ hơn, bọt chỉ tan nhanh hơn một chút. Với Champagne có tuổi hoặc nhiều tầng hương, nhiều người còn chủ động chọn ly vang thay flute.

Có cần ủ ấm ly Cognac bằng tay không?

Không bắt buộc. Snifter được làm để tay ôm bầu ly, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng làm ấm rượu khiến mùi cồn nổi lên và hương bị lấn. Nếu thấy rượu xộc, bạn cứ cầm ở chân ly hoặc đổi sang ly tulip.

Ly Glencairn có dùng cho Cognac được không?

Được. Dáng miệng hẹp, bầu tròn của Glencairn gom hương tốt cho cả Cognac, rum hay rượu mạnh nguyên chất nói chung. Chỉ khi uống với đá mới cần chuyển sang tumbler.

Ly flute còn đáng mua không?

Vẫn đáng nếu nhà hay mở tiệc, cần rót sẵn nhiều ly để nâng ly chúc mừng. Flute giữ bọt lâu và trông đẹp trên bàn tiệc, chỉ không phải lựa chọn hợp nhất khi ngồi nếm kỹ một chai Champagne.

Khách tới cửa hàng hay hỏi có nhất thiết mỗi loại rượu một bộ ly không. Bên mình thường khuyên bắt đầu gọn: một bộ ly vang tulip và vài ly nosing là đủ cho phần lớn dịp trong nhà. Chỉ cần đổi từ ly tumbler sang ly miệng hẹp, nhiều người đã ngạc nhiên vì chai whisky quen thuộc bỗng có mùi khác hẳn.

Chai nhắc tới trong bài: Ly Retro Old Fashioned 1910; Bộ 6 Ly RCR – Opera Liqueur Goblet; Ly Thistle Dram; Bộ 6 ly RCR – Brillante Flute; Ly Riedel Bar DSG OP Neat Glass; Ly Riedel Sommeliers Bordeaux Value Gift Pack – hộp 2 ly.

Rượu bia có hại cho sức khoẻ. Đã uống rượu bia thì không lái xe.