bởi Tuấn – Vintage Team
Cognac là brandy cất từ vang trắng, làm ở vùng Cognac của Pháp. Whisky cất từ ngũ cốc như lúa mạch, ngô, lúa mạch đen, và làm ở nhiều nước. Cognac phải cất hai lần trong nồi đồng và ủ sồi tối thiểu hai năm, còn Scotch whisky phải ủ tối thiểu ba năm trong thùng sồi tại Scotland. Cả hai thường đóng chai ở 40%, nhưng vị cognac nghiêng về trái cây chín và hoa, whisky thì trải rộng từ mạch nha ngọt tới khói than bùn.
Mục lục
- Gốc rễ khác nhau: nho và ngũ cốc
- Luật chưng cất và ủ của mỗi bên
- Đọc tuổi trên nhãn: VSOP, XO và con số 12, 18
- Vị và cách uống khác nhau ra sao
- Mới làm quen thì chọn chai nào
- Hỏi đáp về cognac và whisky
- Cognac có phải là whisky không?
- Uống cognac hay whisky nặng hơn?
- Biếu người lớn tuổi nên chọn cognac hay whisky?
Gốc rễ khác nhau: nho và ngũ cốc
Muốn làm cognac, người ta ép nho thành vang trắng chua và nhẹ độ, rồi đem chưng cất. Các nguồn hướng dẫn như Jeroboams cho biết phần lớn nho trồng ở vùng Cognac là Ugni Blanc. Vì đi lên từ nho, cognac được xếp vào họ brandy, cùng họ với armagnac. Bài rượu Armagnac là gì nói kỹ người anh em ở vùng Gascogne.
Whisky đi lên từ hạt. Single malt Scotch dùng toàn lúa mạch nảy mầm, bourbon Mỹ theo luật liên bang phải có ít nhất 51% ngô và ủ trong thùng sồi mới đã đốt cháy mặt trong. Phần giải thích từng dòng có trong bài rượu whisky là gì. Vì vậy nói “cognac là một loại whisky” là sai từ nguyên liệu.
Luật chưng cất và ủ của mỗi bên
Hai loại rượu đều có luật riêng, và đó là chỗ phân biệt rõ nhất:
| Cognac | Scotch whisky | |
|---|---|---|
| Nguyên liệu | Vang trắng từ nho vùng Cognac | Ngũ cốc, single malt là 100% lúa mạch nảy mầm |
| Chưng cất | Hai lần, nồi đồng kiểu Charentais | Nồi đồng (malt) hoặc tháp cất liên tục (grain) |
| Ủ tối thiểu | 2 năm trong thùng sồi | 3 năm trong thùng sồi không quá 700 lít, tại Scotland |
| Nồng độ đóng chai | Thường 40% | Tối thiểu 40% |
Luật Scotch Whisky Regulations 2009 còn chỉ cho phép thêm nước và màu caramel thuần, không được thêm gì khác. Cognac thì được làm mềm bằng các cách truyền thống của vùng, nhưng phải giữ đúng quy định về giống nho, nồi cất và thời gian ủ.
Đọc tuổi trên nhãn: VSOP, XO và con số 12, 18
Cognac ghi tuổi bằng chữ. Hạng VS đòi rượu trẻ nhất trong chai từ 2 năm tuổi, VSOP từ 4 năm, còn XO từ 10 năm, mức này áp dụng từ tháng 4/2018 (trước đó XO chỉ cần 6 năm). Bảng đầy đủ và giá từng hạng có trong bài phân biệt cognac VS, VSOP và XO.
Whisky ghi tuổi bằng số. Chai ghi 12 năm nghĩa là giọt whisky trẻ nhất trong chai đã nằm thùng ít nhất 12 năm. Nhiều chai không ghi số tuổi nào, lý do được giải thích ở bài whisky không ghi số tuổi (NAS). Cả hai cách đều nói về phần rượu trẻ nhất, không phải tuổi trung bình.
Vị và cách uống khác nhau ra sao
Ngửi một ly cognac VSOP, bạn thường gặp mùi nho khô, mận chín, hoa và vani từ gỗ sồi. Whisky thì khó nói gọn hơn: single malt Speyside thiên về mật ong, táo lê, bản ủ thùng sherry có mùi trái cây khô, còn whisky Islay có mùi khói than bùn rất rõ. Người quen uống cognac lần đầu thử whisky khói thường bất ngờ nhất.
Cognac hợp nhất khi uống nguyên chất trong ly miệng thuôn như ly Riedel Bar Cognac, có thể nhỏ vài giọt nước cho mùi mở ra. Whisky linh hoạt hơn: uống thẳng, thêm đá hoặc pha highball, chi tiết xem bài cách uống whisky neat, on the rocks, highball. Ly Glencairn Copita kèm nắp dùng được cho cả hai khi muốn ngửi kỹ.
Mới làm quen thì chọn chai nào
Muốn so trực tiếp hai thế giới, bạn mua một cặp tầm giá gần nhau rồi rót cạnh nhau. Bên cognac có Hennessy VSOP giá niêm yết 1.500.000đ hoặc Martell VSOP giá 1.400.000đ. Bên whisky có Glenfiddich 12 năm giá 1.050.000đ, ai thích vị trái cây khô thì Macallan 12 năm Sherry Oak giá 2.700.000đ.
Ai thích vị ngọt ngô, vani của whiskey Mỹ thì thêm Jack Daniel’s Old No 7 giá 580.000đ vào cặp so sánh. Toàn bộ kệ cognac nằm ở danh mục cognac, whisky ở danh mục rượu whisky.
Hỏi đáp về cognac và whisky
Cognac có phải là whisky không?
Không. Cognac là brandy cất từ nho, whisky cất từ ngũ cốc. Hai loại chỉ giống nhau ở chỗ đều là rượu mạnh ủ thùng gỗ sồi và thường đóng chai 40%.
Uống cognac hay whisky nặng hơn?
Cùng 40% thì lượng cồn trong mỗi ly bằng nhau. Cảm giác “nặng” đến từ vị: whisky khói hoặc whisky cask strength trên 50% sẽ gắt hơn một ly cognac VSOP 40%.
Biếu người lớn tuổi nên chọn cognac hay whisky?
Nên hỏi người nhận quen uống gì. Nhiều gia đình miền Bắc quen cognac trong các dịp lễ, giới trẻ đi làm lại uống whisky nhiều. Danh sách quà theo tầm giá có trong bài quà tặng rượu cao cấp.
Không có loại nào ngon hơn tuyệt đối, chỉ có loại hợp khẩu vị mình hơn. Muốn nếm thử cạnh nhau trước khi mua, bạn hẹn giờ qua số 038.737.6666 rồi ghé cửa hàng ở Trần Cung để bên mình rót sẵn hai ly so sánh.
Rượu bia có hại cho sức khoẻ. Sản phẩm chỉ bán cho người từ đủ 18 tuổi.
