Rượu vang có nhiều điều thú vị mà người uống lâu năm cũng ít để ý: hình dáng chai cho biết vùng rượu, phần lớn vang không cần cất lâu, và nhiệt độ rót làm cùng một chai đổi vị rõ rệt. Bên dưới là những chuyện bên mình hay kể cho khách khi đứng quầy, kèm nguồn đã kiểm lại.

Mục lục

Hình dáng chai thể hiện vùng sản xuất
Không phải vang nào cũng nên ủ càng lâu càng tốt
Nhiệt độ phục vụ ảnh hưởng lớn đến hương vị
Xưởng rượu vang cổ nhất được tìm thấy đã khoảng 6.000 năm tuổi
Chai vang cổ nhất còn nguyên chưa ai dám mở
Nút bần làm từ vỏ cây, và gần một nửa đến từ Bồ Đào Nha
Câu hỏi thường gặp
Vang càng để lâu càng đắt có đúng không
Nhìn chai có biết vang ngon hay không
Vang đỏ có cần ướp lạnh không
Chai vang Speyer có uống được không

Hình dáng chai thể hiện vùng sản xuất

Nhìn vai chai là đoán được khá nhiều. Chai Bordeaux thân thẳng, vai cao, đáy lõm sâu, và port, sherry cũng dùng dáng này. Chai Burgundy cao, vai xuôi thoai thoải, đáy lõm nông hơn, vùng Rhône cũng dùng dáng này. Còn chai vùng Rhine, Mosel và Alsace thì thon, cao, gần như không có đáy lõm, dân trong nghề hay gọi là dáng sáo.

Hình dáng này đi theo truyền thống từng vùng. Nhà làm vang ở nước khác đôi khi chọn dáng chai để báo hiệu phong cách rượu của mình, ví dụ đóng vang vào chai dáng Burgundy khi muốn gợi kiểu vang vùng đó. Đặt cạnh nhau sẽ thấy ngay: Relais de la Dominique Saint Emilion Grand Cru là chai vai cao kiểu Bordeaux, còn Domaine de Bellene Cote de Nuits Villages là dáng vai xuôi của Burgundy. Muốn hiểu thêm về vùng này, xem bài rượu vang Burgundy.

Không phải vang nào cũng nên ủ càng lâu càng tốt

Đây là hiểu lầm bên mình gặp nhiều nhất. Người ta ước tính khoảng 90% rượu vang được làm ra để uống trong vòng một năm kể từ khi sản xuất, và 99% trong vòng 5 năm. Các chuyên gia đưa ra con số khác nhau, nhưng thường cho rằng chỉ khoảng 5 đến 10% vang ngon lên sau một năm, và chỉ chừng 1% còn ngon lên sau 5 đến 10 năm.

Chai vang đáng để cất thường là vang đỏ có cấu trúc tanin chắc, độ chua tốt, hoặc vang trắng hàng đầu của những vùng như Burgundy. Một chai như Domaine Vincent Bouzereau Puligny Montrachet Chardonnay có thể để thêm vài năm. Còn vang trẻ uống hằng ngày thì mua về uống luôn sẽ ngon hơn để dành. Khách mang chai vang thường cất tủ chục năm ra hỏi bên mình, phần lớn đã qua thời điểm ngon nhất.

Nhiệt độ phục vụ ảnh hưởng lớn đến hương vị

Vang đỏ phục vụ quá ấm thì mùi cồn bốc lên, ngửi thấy gắt mũi. Vang trắng phục vụ quá lạnh thì mùi thơm bị khóa lại, uống chỉ thấy lạnh và chua. Khoảng tham khảo hay dùng như sau:

Loại vang	Nhiệt độ gợi ý
Vang đỏ đậm	15 đến 20°C
Vang đỏ nhẹ	12 đến 15°C
Vang trắng đậm	7 đến 12°C
Vang trắng nhẹ, vang nổ	3 đến 7°C

Nhà ở Việt Nam phần lớn thời gian trong năm ấm hơn nhiều so với mốc 20°C, nên “vang đỏ uống ở nhiệt độ phòng” là lời khuyên của trời Âu, không hợp với mình. Cho chai vang đỏ vào ngăn mát tủ lạnh chừng 20 đến 30 phút trước khi mở là vừa. Chi tiết từng loại có trong bài nhiệt độ phục vụ rượu vang đúng chuẩn.

Xưởng rượu vang cổ nhất được tìm thấy đã khoảng 6.000 năm tuổi

Trong hang Areni-1 gần làng Areni ở tỉnh Vayots Dzor, Armenia, các nhà khảo cổ khai quật từ năm 2007 đến 2010 và tìm thấy một xưởng làm rượu có niên đại khoảng 4100 đến 4000 năm trước Công nguyên. Ở đó có bể ép bằng đất sét dài chừng một mét, bể lên men sâu khoảng 60cm, chum lớn và cả hạt nho, vỏ nho đã ép. Phân tích hoá học xác nhận đây là nơi làm rượu vang từ giống nho trồng Vitis vinifera, cùng loài với hầu hết nho làm vang ngày nay.

Chai vang cổ nhất còn nguyên chưa ai dám mở

Chai rượu vang Speyer được tìm thấy năm 1867 trong mộ của một quý tộc La Mã gần thành phố Speyer, Đức. Chai có niên đại khoảng năm 325 đến 350 sau Công nguyên, tức gần 1.700 năm. Hiện chai được trưng bày ở bảo tàng lịch sử vùng Palatinate tại Speyer và vẫn chưa được mở, vì người ta lo không biết thứ chất lỏng bên trong sẽ phản ứng thế nào khi gặp không khí.

Nút bần làm từ vỏ cây, và gần một nửa đến từ Bồ Đào Nha

Nút chai vang truyền thống làm từ vỏ cây sồi bần Quercus suber, mọc ở tây nam châu Âu và tây bắc châu Phi. Cây không bị chặt: người ta bóc vỏ khi cây khoảng 25 tuổi, rồi cứ khoảng chín năm mới bóc lại một lần. Bồ Đào Nha chiếm gần một nửa sản lượng bần thế giới. Vì nút bần là vật liệu tự nhiên, chai vang đậy nút bần nên để nằm ngang cho nút luôn ẩm, chuyện này bên mình có viết kỹ trong bài bảo quản rượu vang tại nhà đúng cách.

Câu hỏi thường gặp

Vang càng để lâu càng đắt có đúng không

Chỉ đúng với một nhóm nhỏ vang được làm để cất. Phần lớn vang trên thị trường được làm để uống trong khoảng một năm, để lâu không ngon hơn mà còn có thể xuống vị.

Nhìn chai có biết vang ngon hay không

Không. Dáng chai chỉ gợi ý vùng hoặc giống nho theo truyền thống. Đáy lõm sâu hay chai nặng cũng không nói lên chất lượng rượu bên trong.

Vang đỏ có cần ướp lạnh không

Ở khí hậu nóng như Việt Nam thì nên làm mát nhẹ. Vang đỏ đậm hợp khoảng 15 đến 20°C, nên vài chục phút trong ngăn mát là đủ, không cần ướp đá.

Chai vang Speyer có uống được không

Chưa ai biết, vì chai chưa từng được mở. Giới nghiên cứu chọn giữ nguyên chai thay vì mạo hiểm làm hỏng một hiện vật gần 1.700 năm tuổi.

Đứng bán vang nhiều năm, điều mình muốn khách nhớ nhất là đừng giữ vang quá lâu chỉ vì nghĩ nó sẽ ngon lên. Chai nào mua để uống thì cứ mở trong năm, làm mát một chút, và chọn đúng dịp. Các dòng vang nhập khẩu bên mình đang bán nằm trong danh mục rượu vang của VUACON.

Rượu bia có hại cho sức khoẻ. Đã uống rượu bia thì không lái xe.