Uống Rượu Bị Đỏ Mặt Là Do Đâu? Có Phải Vì Yếu Rượu?

Uống rượu bị đỏ mặt không phải do “yếu rượu” theo nghĩa thiếu bản lĩnh. Đó là phản ứng của cơ thể khi acetaldehyde, một chất độc sinh ra lúc gan chuyển hoá cồn, không được dọn kịp vì enzyme ALDH2 hoạt động kém do di truyền. Kiểu cơ địa này gặp nhiều ở người Đông Á, và nó là tín hiệu nên uống ít lại chứ không phải thứ cần luyện cho quen.

Mục lục

1. Vì sao uống rượu lại đỏ mặt?
2. Đỏ mặt có phải dấu hiệu “yếu rượu”?
3. Đỏ mặt khi uống rượu có nguy hiểm không?
4. Có cách nào “chữa” đỏ mặt khi uống rượu?
5. Khi nào đỏ mặt đi kèm dấu hiệu nguy hiểm
6. Câu hỏi thường gặp
7. Uống nhiều cho quen thì có hết đỏ mặt không?
8. Uống thuốc chống dị ứng trước khi nhậu cho đỡ đỏ có được không?
9. Đỏ mặt với bia và với rượu mạnh có khác nhau không?
10. Đã uống rượu mà đỏ mặt thì có lái xe được không?

Vì sao uống rượu lại đỏ mặt?

Khi vào cơ thể, cồn (ethanol) được chuyển hoá qua hai bước. Bước đầu, enzyme ADH biến cồn thành acetaldehyde, một phân tử độc. Bước sau, enzyme ALDH2 phân giải acetaldehyde thành acetate ít hại hơn. Viện Quốc gia về Lạm dụng Rượu và Nghiện rượu của Mỹ (NIAAA) giải thích rằng một số biến thể gen ADH1B và ALDH2 làm acetaldehyde tăng cao trong máu. Khi chất này không được dọn đi, nó kích hoạt giải phóng histamine và làm mạch máu dưới da giãn ra, nên mặt, cổ, có khi cả ngực đỏ bừng.

NIAAA xếp hiện tượng này vào nhóm không dung nạp rượu, không phải dị ứng. Ngoài đỏ mặt, người có phản ứng mạnh còn có thể nổi mề đay, buồn nôn, tụt huyết áp, lên cơn hen nặng hơn hoặc đau nửa đầu. Các biến thể gen gây đỏ mặt phổ biến hơn ở người gốc Đông Á, nhưng người châu Âu hay châu Phi vẫn có thể mang.

Một điểm ít người để ý: một số thuốc cũng gây phản ứng đỏ mặt khi gặp rượu, trong đó có vài thuốc tiểu đường, thuốc mỡ máu, thuốc kháng sinh và disulfiram dùng trong điều trị nghiện rượu. Ai đang dùng thuốc mà thấy đỏ mặt bất thường khi uống thì nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, đừng tự đoán.

Đỏ mặt có phải dấu hiệu “yếu rượu”?

Không hẳn. Đây là đặc điểm di truyền, không liên quan tới bản lĩnh hay “tửu lượng” theo cách bàn nhậu hay nói. Người đỏ mặt không phải yếu hơn người khác, cơ thể họ chỉ xử lý acetaldehyde chậm hơn. Chính vì vậy chuyện “uống nhiều cho quen là hết đỏ” là ngộ nhận: enzyme do gen quy định, uống thêm không làm nó mạnh lên, chỉ làm acetaldehyde tích lại nhiều hơn.

Ở quầy, mình gặp khá nhiều khách kể bị ép “luyện” từ hồi mới đi làm. Người đỏ mặt mà vẫn được khen “uống được” thường là người chịu khó chịu giỏi, chứ cơ thể họ không đổi.

Đỏ mặt khi uống rượu có nguy hiểm không?

Có, về lâu dài. NIAAA cho biết người có phản ứng đỏ mặt mà vẫn uống rượu có nguy cơ cao hơn với một số ung thư, trong đó có ung thư thực quản và ung thư vú, vì bản thân acetaldehyde là chất gây ung thư. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng coi rượu là chất gây ung thư đã được xác lập, và nói rõ không có mức uống nào hoàn toàn không rủi ro. Theo WHO, năm 2019 rượu liên quan tới khoảng 401.000 ca tử vong do ung thư trên toàn cầu.

Vì thế các khuyến cáo y tế đều đi một hướng: người dễ đỏ mặt nên hạn chế rượu bia nhiều hơn người bình thường, không phải ngược lại.

Có cách nào “chữa” đỏ mặt khi uống rượu?

Không có cách nào làm enzyme ALDH2 mạnh lên một cách an toàn. NIAAA cảnh báo các thuốc kháng histamine hay sản phẩm bán tự do giúp “giảm đỏ mặt” không chặn được tác hại của acetaldehyde. Chúng chỉ che dấu hiệu, khiến người uống tưởng mình ổn rồi uống nhiều hơn, và lượng acetaldehyde cùng nguy cơ ung thư tăng theo. Mẹo uống viên chống đỏ trước khi nhậu vì vậy là nên bỏ.

Uống chậm, ăn trước khi uống và xen nước lọc giúp cồn vào máu chậm hơn, đỡ khó chịu hơn, nhưng không thay đổi cơ chế trên. Cách an toàn nhất vẫn là uống ít lại hoặc không uống. Đi tiệc, bạn có thể rót nửa ly và giữ nó cả buổi, hoặc nói thẳng mình bị đỏ mặt nên chỉ nhấp môi, người hiểu chuyện sẽ không ép.

Khi nào đỏ mặt đi kèm dấu hiệu nguy hiểm

Đỏ mặt đơn thuần chưa phải ngộ độc. Nhưng nếu người uống lơ mơ, lay gọi khó tỉnh, nôn liên tục, thở chậm hoặc ngắt quãng, co giật, da tái lạnh hay tím tái thì phải gọi cấp cứu 115 ngay. Trong lúc chờ, hãy có người ở cạnh, nếu họ tỉnh thì đỡ ngồi dậy, nếu đã ngất thì đặt nằm nghiêng và theo dõi nhịp thở. NHS khuyên không cho uống thêm rượu, không cho uống cà phê, không dội nước lạnh và không cố móc họng cho nôn. Người còn tỉnh, nuốt được và không nôn thì cho nhấp từng ngụm nước. Những việc nên và không nên làm sau khi say có ở bài bị say rượu nên làm gì.

Câu hỏi thường gặp

Uống nhiều cho quen thì có hết đỏ mặt không?

Không. Hoạt động của enzyme ALDH2 do gen quy định, uống nhiều không làm nó tốt lên. Có người thấy đỡ đỏ hơn sau một thời gian, nhưng acetaldehyde vẫn tích lại như cũ, và nguy cơ lâu dài không giảm.

Uống thuốc chống dị ứng trước khi nhậu cho đỡ đỏ có được không?

Không nên. NIAAA nói rõ các loại này chỉ che dấu hiệu đỏ mặt chứ không chặn tác hại của acetaldehyde, lại dễ khiến người ta uống nhiều hơn. Muốn dùng thuốc gì thì hỏi bác sĩ, đừng tự mua.

Đỏ mặt với bia và với rượu mạnh có khác nhau không?

Cơ chế giống nhau vì thủ phạm là cồn, không phải loại đồ uống. Bia nhẹ độ nhưng uống nhiều thì tổng lượng cồn vẫn cao, nên người dễ đỏ mặt đừng nghĩ chuyển sang bia là an toàn.

Đã uống rượu mà đỏ mặt thì có lái xe được không?

Không. Đỏ mặt hay không thì đã uống rượu bia là không lái xe. Nhờ người khác chở hoặc gọi xe, và uống thêm nước trong lúc chờ.

Bán rượu nhiều năm, mình vẫn thấy người đỏ mặt hay bị trêu nhất bàn, trong khi họ đang nhận tín hiệu rõ ràng nhất từ cơ thể. Nếu bạn thuộc nhóm này, uống một ly ngon rồi dừng là đủ, chẳng có gì phải ngại. Xem thêm góc nhìn liên quan: tâm lý con trai khi say rượu, say rượu có nên bôi dầu gió không, Vì sao say rượu hay nói nhiều? và say rượu ngủ dậy đau đầu.

Rượu bia có hại cho sức khoẻ. Đã uống rượu bia thì không lái xe.