Rượu Việt Nam: các loại rượu nổi tiếng từ làng Vân tới Bàu Đá

Rượu Việt Nam nổi tiếng nhất là rượu trắng nấu thủ công ở các làng nghề: rượu làng Vân và Kim Sơn ở đồng bằng Bắc Bộ, Mẫu Sơn, San Lùng, rượu ngô Bắc Hà trên vùng núi phía Bắc, Bàu Đá ở miền Trung, Gò Đen ở miền Nam. Nguyên liệu là gạo, nếp, thóc hoặc ngô, ủ với men lá hay men thuốc bắc riêng của từng vùng rồi chưng cất. Khác hẳn về cách làm là rượu cần của đồng bào Tây Nguyên, Tây Bắc, chỉ lên men chứ không cất. Gần đây có thêm rượu Việt đóng chai công nghiệp như Vodka Hà Nội và gin làm trong nước.

Rượu làng nghề vùng đồng bằng Bắc Bộ

Rượu làng Vân là cái tên hay được nhắc đầu tiên. Làng là thôn Vân Xá, xã Vân Hà, huyện Việt Yên, trước thuộc Bắc Giang, từ tháng 7/2025 thuộc tỉnh Bắc Ninh mới. Rượu nấu từ nếp cái hoa vàng, giống nếp đặc sản của đồng bằng Bắc Bộ, men là men thuốc bắc mà các bài viết về làng ghi hơn 30 vị thảo dược. Tiếng tăm cũng kéo theo hàng nhái: trước năm 2013 trong làng có hàng trăm hộ nấu, một số dùng cồn và hạt rẻ để làm rượu kém, đến giờ làng vẫn phải gây dựng lại lòng tin.

Rượu Kim Sơn đến từ huyện Kim Sơn, Ninh Bình, cũng nấu từ nếp. Rượu làng nghề kiểu này không có độ cồn cố định, mỗi lò mỗi mẻ một khác, nên muốn biết chính xác thì phải xem nhãn của cơ sở có đăng ký.

Vùng núi phía Bắc: men lá, thóc nương và ngô

Rượu Mẫu Sơn là của người Dao trên núi Mẫu Sơn, huyện Lộc Bình, Lạng Sơn. Rượu cất từ gạo với nước suối trên núi, men lá làm từ hơn 30 loại cây rừng, trong đó có trầu rừng, rễ dây nước, dây ngọt.

Rượu San Lùng (có nơi viết Shan Lùng) do người Dao đỏ ở thôn San Lùng, xã Bản Xèo, huyện Bát Xát, Lào Cai nấu. Thóc nếp nương để nguyên vỏ trấu, ngâm qua đêm, đồ chín rồi rắc men lá tự làm. Theo Tuổi Trẻ, công thức là 90% thóc nếp nương pha 10% cao lương đỏ, rượu trên dưới 50 độ, thơm và ngọt hậu.

Rượu ngô Bắc Hà gắn với người Mông ở Bản Phố, ngay cạnh chợ phiên Bắc Hà. Ngô phải là ngô vàng trồng trên nương quanh vùng, men do nhà nấu tự ủ. Cũng ở vùng cao này có rượu táo mèo, thật ra là rượu trắng ngâm quả sơn tra, loại cây người Mông trồng nhiều ở Mù Cang Chải (Yên Bái cũ, nay thuộc Lào Cai). Ngâm táo mèo thì nên dùng rượu rõ nguồn, đừng mua rượu trôi nổi về ngâm.

Bàu Đá, Gò Đen và các làng rượu phía Nam

Rượu Bàu Đá nấu ở thôn Cù Lâm, xã Nhơn Lộc, thị xã An Nhơn, Bình Định cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai. Tên lấy từ một bàu nước của làng, nay đã cạn, người nấu chuyển sang dùng nước giếng. Một chủ lò ở Cù Lâm kể với Báo Pháp luật cách làm khá giản dị: nấu cơm, để nguội, trộn men, ủ khô hai ngày đêm, thêm nước ủ tiếp ba ngày đêm rồi mới cất. Ông cho rằng cái riêng của Bàu Đá nằm ở nguồn nước chứ không phải bí quyết gia truyền.

Rượu đế Gò Đen thuộc huyện Bến Lức, Long An cũ, nổi tiếng là rượu nếp. Có điều chính người trong nghề cũng nói thẳng với báo Tiền Phong rằng chữ Gò Đen giờ nhiều khi chỉ còn là tên gọi, không ít lò đã chuyển sang nấu kiểu công nghiệp. Tuổi Trẻ còn kể thêm vài làng rượu ít người ngoài biết như Làng Chuồn ở Huế, Kim Long ở Quảng Trị, Phú Lễ ở Bến Tre, Xuân Thạnh ở Trà Vinh.

Rượu cần: không cất, uống chung một ché

Rượu cần là rượu lên men của nhiều dân tộc ở Tây Nguyên và Tây Bắc: Ê Đê, Gia Rai, Ba Na, K’ho, Thái, Mường. Nếp hoặc gạo trộn với lá, rễ cây rừng, ủ kín trong ché đất, không chưng cất nên nhẹ hơn rượu trắng nhiều. Khi uống, người ta mở ché, cắm những cần trúc dài, cả nhóm ngồi quanh cùng hút. Với người Ê Đê, chiếc ché ủ rượu còn là tài sản, nhà càng nhiều ché cổ càng có vị thế.

Rượu Việt đóng chai và gin làm ở Việt Nam

Nhãn rượu công nghiệp lâu đời nhất là Vodka Hà Nội của Halico. Nhà máy gốc do hãng Fontaine của Pháp dựng năm 1898, từng nằm ở 94 Lò Đúc, nay chuyển về khu công nghiệp Yên Phong, Bắc Ninh. Năm 2011 Diageo mua 45,5% cổ phần Halico. Chai bên mình có trên web là Vodka Hà Nội The Original nhãn xanh, 700ml, 33%, làm từ gạo, năm 1898 in ngay trên nhãn. Các chai vodka nhập khẩu để so sánh nằm ở mục rượu vodka.

Mới hơn là gin thủ công. Sông Cái do Daniel Nguyen lập ở Hà Nội năm 2018, được giới thiệu là nhà làm gin đầu tiên của Việt Nam. Bách xù (juniper) nhập từ Bắc Macedonia, còn lại là cây cỏ trong nước như mắc khén, quả mác mật, bưởi Diễn, vỏ quế, thu mua cùng các gia đình người Dao đỏ, H’Mông, Nùng ở vùng cao. Bên mình có Sông Cái Vietnam Dry Gin 45% và Sông Cái Floral Gin 45%, bản Floral thêm hoa bưởi, hoa nhài.

Cùng nhóm gin Việt còn có gin Lady Triệu 43% với các bản Lady Triệu Sapa, Lady Triệu Dalat Flowerbomb, và gin Saigon Baigur 43% đựng trong chai đen cắt nhiều mặt như kim cương. Gin là gì, uống thế nào, bạn đọc thêm bài gin là gì.

Mua rượu quê thế nào cho yên tâm

Bên mình chủ yếu bán rượu nhập khẩu, rượu làng nghề thì không bán. Nhưng nhiều khách hỏi nên vẫn nói vài điều. VnExpress từng đưa tin có cơ sở ở Bắc Ninh pha cồn công nghiệp với nước trong thùng phuy rồi bán như rượu quê. Vì vậy nên mua ở cơ sở có nhãn, có địa chỉ, có công bố chất lượng, và dè chừng chai rẻ bất thường mang tên làng nổi tiếng. Muốn xem rượu trắng của các nước khác làm từ hạt thế nào, có thể so với rượu Mao Đài và rượu cao lương Trung Quốc hay soju, shochu trong mục rượu mạnh khác.

Thắc mắc thường gặp về rượu Việt

Rượu nào nổi tiếng nhất Việt Nam?

Không có bảng xếp hạng chính thức. Báo chí và sách du lịch hay nhắc nhất là rượu làng Vân, Bàu Đá, Kim Sơn, San Lùng, Mẫu Sơn và rượu ngô Bắc Hà.

Rượu Việt Nam thường bao nhiêu độ?

Rượu làng nghề không cố định, tuỳ lò và tuỳ mẻ. Chai có nhãn thì đọc nhãn: Vodka Hà Nội The Original 33%, gin Sông Cái 45%, gin Lady Triệu 43%. Rượu cần nhẹ hơn rượu trắng vì không qua chưng cất.

Bên mình có bán rượu làng Vân hay Bàu Đá không?

Không. Rượu Việt trên web bên mình chỉ có Vodka Hà Nội và mấy chai gin, whisky đóng chai trong nước. Phần còn lại là rượu nhập, xem tổng quan ở bài các loại rượu mạnh.

Mỗi vùng một chén rượu, uống ở đâu thì hợp với món ăn, con người ở đó. Bạn muốn tìm một chai gin Việt làm quà cho bạn bè nước ngoài, gọi 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, bên mình bày ra cho bạn ngửi thử và xem nhãn gin Sông Cái.

Rượu bia có hại cho sức khoẻ. Sản phẩm chỉ bán cho người từ đủ 18 tuổi.

Đọc thêm: Cách Ngâm Rượu Đinh Lăng Tươi, Khô: Tỉ Lệ Và Thời Gian.