Bia bock là dòng bia mạnh của Đức, nhiều mạch nha, vị ngọt đậm, ít đắng, độ cồn thường từ khoảng 6,3% trở lên. Tên gọi bắt nguồn từ thị trấn Einbeck ở miền bắc nước Đức, người Munich đọc trại thành “ein Bock” (một con dê đực), nên nhãn bock hay có hình con dê. Từ bock gốc có các nhánh: Maibock nhạt màu, Doppelbock mạnh hơn, Eisbock làm đông để cô đặc, và Weizenbock làm từ lúa mì.
Mục lục
- Cái tên bock đến từ thị trấn Einbeck
- Các kiểu bock và con số đặc trưng
- Doppelbock và chuyện các tu sĩ Paulaner
- Eisbock: làm đông để cô đặc
- Đọc nồng độ dịch nha (Stammwürze) trên nhãn bia Đức
- Uống bock thế nào
- Câu hỏi thường gặp
- Bia bock bao nhiêu độ?
- Doppelbock là gì?
- Eisbock làm thế nào?
- Vì sao nhãn bia bock có hình con dê?
- Bia bock là ale hay lager?
Trong họ bia lager, bock là nhánh nặng nhất, được ủ lâu và uống chậm. Khách quen bia Việt mở chai bock lần đầu thường ngạc nhiên vì nó gần với một ly rượu mạch nha hơn là bia giải khát. Bài này kể bock từ đâu ra, các kiểu khác nhau thế nào, đọc con số trên nhãn bia Đức ra sao, và chai nào bên mình đang có.
Cái tên bock đến từ thị trấn Einbeck
Einbeck nhận quyền thành phố năm 1240, đi kèm quyền nấu bia cho dân. Einbeck là thị trấn thuộc liên minh thương mại Hanse, và theo Wikipedia, bock được nấu ở đây từ thế kỷ 14. Theo Wikipedia tiếng Đức, triều đình Wittelsbach ở Munich mua bia Einbeck từ năm 1555, đến năm 1614 thì mời hẳn thợ nấu Elias Pichler từ Einbeck về. Bia của ông được gọi là “Ainpöckisch Bier”, đọc mãi thành “Bockbier”.
Từ đó bock gắn với Bavaria hơn là với nơi sinh ra nó. Bia mạnh truyền thống được nấu cuối thu để uống qua mùa đông, có loại nấu riêng cho dịp Giáng sinh, Phục sinh, và loại nấu cho mùa chay 40 ngày giữa Thứ Tư Lễ Tro và lễ Phục sinh.
Các kiểu bock và con số đặc trưng
Bảng dưới gom các kiểu bock thường gặp. Độ cồn và độ đắng là khoảng tham khảo theo Wikipedia tiếng Anh, chai thật mỗi hãng một khác.
| Kiểu | Đặc điểm | Độ cồn thường gặp | Chai đang có |
|---|---|---|---|
| Bock truyền thống | Màu đồng tới nâu, ít hoa bia (khoảng 20–30 IBU) | 6,3–7,6% | Monchshof Bockbier, Engel Bock Dunkel |
| Maibock (Heller Bock) | Nhạt màu hơn, nhiều hoa bia hơn, uống mùa xuân | 6,3–8,1% | Chưa có |
| Doppelbock | Đậm, ngọt mạch nha, tên hay tận cùng bằng “-ator” | Từ khoảng 7% trở lên | Paulaner Salvator |
| Eisbock | Doppelbock làm đông một phần rồi vớt đá | 8,6–14,3% với kiểu cổ điển, bản hiện đại cao hơn nhiều | Schorsch Bock 57 |
| Weizenbock | Bock dùng 40–60% lúa mì trong phần hạt | Theo từng hãng | Chưa có |
Weizenbock đầu tiên là Aventinus, do nhà G. Schneider & Sohn làm năm 1907, đặt theo tên nhà sử học thế kỷ 16 Johannes Aventinus.
Doppelbock và chuyện các tu sĩ Paulaner
Doppelbock ra đời ở Munich, trong tu viện của dòng tu Paulaner. Theo biên niên trên trang Paulaner, năm 1634 là lần đầu có ghi chép các tu sĩ ở tu viện Neudeck ob der Au nấu một loại bia mạnh, nay là Salvator. Bia nào họ không uống hết thì cho người nghèo hoặc bán ở quán của tu viện. Năm 1773, tu sĩ Valentin Stephan Still, gọi là Bruder Barnabas, về làm thợ nấu, và công thức của ông vẫn là nền của Salvator hôm nay. Năm 1806, sau khi tài sản nhà thờ bị quốc hữu hoá, Franz Xaver Zacherl tiếp quản xưởng.
Tên Salvator nghĩa là “Đấng Cứu Thế”. Khi các xưởng khác ở Munich cũng bán doppelbock dưới chữ Salvator, chủ xưởng Paulaner kiện và thắng. Các hãng kia phải đổi tên, phần lớn giữ đuôi “-ator”: Triumphator, Optimator, Maximator, Animator… Paulaner ghi rõ trên trang sản phẩm rằng tên Salvator chỉ Paulaner được dùng.
Paulaner Salvator theo trang hãng là doppelbock lên men chìm, màu nâu hạt dẻ, bọt màu caramen, mùi sô cô la, nấu từ mạch nha Pilsner và mạch nha Munich, hoa bia Herkules và Hallertauer Tradition. Nồng độ cồn 7,9%, nồng độ dịch nha ban đầu 18,3%. Đây cũng là bia mạnh nhất của Paulaner.
Eisbock: làm đông để cô đặc
Nước đóng băng ở nhiệt độ cao hơn cồn. Làm lạnh doppelbock tới khi một phần nước kết đá rồi vớt đá ra, phần còn lại đậm hơn, mạnh hơn. Chuyện kể ở vùng Kulmbach, Bavaria, khoảng năm 1890, một thợ học việc để quên thùng bia ngoài trời qua đêm đông, nước đông lại và phần bia còn lỏng hoá ra rất ngon. Kulmbach đến nay vẫn được coi là quê của eisbock. Mönchshof cũng là nhãn của xưởng bia Kulmbacher ở chính thị trấn này.
Xưởng Schorschbräu ở Gunzenhausen-Oberasbach đẩy eisbock tới mức kỷ lục. Theo Wikipedia tiếng Đức, Schorschbock 43% từng là bia mạnh nhất thế giới, năm 2012 hãng ra Schorsch-Eisbock 57%. Trên kệ bên mình có các chai Schorschbock theo nấc độ, xem bảng ở mục dưới. Bia mạnh như vậy được uống như rượu mạnh, ly nhỏ, chia nhiều người, không uống như bia thường.
Đọc nồng độ dịch nha (Stammwürze) trên nhãn bia Đức
Nhãn bia Đức hay in hai con số: Alkohol (độ cồn) và Stammwürze (nồng độ dịch nha ban đầu, tức lượng chất hoà tan từ mạch nha trước khi lên men). Theo Wikipedia tiếng Đức, Bockbier có Stammwürze trên 16 độ Plato, Doppelbock trên 18 độ Plato, mốc vốn đặt theo luật bia cũ của Đức. Con số này cao thì bia đặc, ngọt, nhiều cồn hơn.
Bảng dưới đặt 6 chai bock đang bán cạnh nhau. Chỉ ghi số có trên trang hãng hoặc đọc từ tên chai; chỗ chưa đọc được trang hãng, mình ghi “chưa xác nhận”.
| Chai | Kiểu | Xưởng, nơi làm | Stammwürze | Độ cồn |
|---|---|---|---|---|
| Paulaner Salvator Double Bock (chai) 70.000đ | Doppelbock lên men chìm | Paulaner, Munich | 18,3% (hãng) | 7,9% (hãng) |
| Engel Bock Dunkel (chai) 1.375.000đ | Bock dunkel, chai 3 lít | Biermanufaktur Engel, Crailsheim | 16,0% (hãng) | 7,2% (hãng) |
| Monchshof Bockbier 121.000đ | Bockbier | Kulmbacher, Kulmbach | Chưa xác nhận | Chưa xác nhận |
| Bia Schorschbock 13 375.000đ | Bock mạnh | Schorschbräu, Gunzenhausen-Oberasbach | Chưa xác nhận | 13% (theo tên chai) |
| Bia Schorschbock 20% 875.000đ | Bock mạnh | Schorschbräu | Chưa xác nhận | 20% (theo tên chai) |
| Đức Schorsch Bock 57 Độ 6.615.000đ | Eisbock | Schorschbräu | Chưa xác nhận | 57% (theo tên chai) |
Hai chai bên mình là ví dụ dễ thấy. Engel Bock Dunkel của xưởng Biermanufaktur Engel ở Crailsheim, theo trang hãng, có Stammwürze 16,0% và cồn 7,2%, vừa chạm ngưỡng bock. Hãng tả vị gồm chút mùi sherry, mùi rang, nhiều mạch nha, hậu vị caramen Hãng có bán Bock Dunkel ở cỡ chai 3 lít, chính là chai bên mình đang có. Paulaner Salvator có Stammwürze 18,3%, vượt ngưỡng doppelbock. Muốn so với độ cồn của các loại bia khác, xem bài nồng độ cồn của bia.
Uống bock thế nào
Bock không phải bia để cụng ly liên tục. Mình hay khuyên khách rót ly vừa phải, để bia bớt lạnh một chút cho mùi mạch nha lên, và ăn kèm món đậm: chân giò nướng, xúc xích Đức, thịt kho, sườn nướng mật ong. Bock dunkel và doppelbock đi tốt với món ngọt mặn kiểu Việt, còn eisbock thì để nhấp cuối bữa như một ly rượu.
Ở Munich, bia mạnh gắn với mùa chay và buổi nếm Salvator hằng năm của Paulaner, khác với lễ hội tháng Mười mà bạn có thể đọc ở bài Oktoberfest là gì. Tóm lại, bock là bia Đức mạnh, nhiều mạch nha; Doppelbock mạnh hơn, Eisbock cô đặc bằng cách làm đông, và con số Stammwürze trên nhãn cho bạn biết chai đó nặng tới đâu. Cần chọn bia Đức theo món hay làm quà, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Bia bock bao nhiêu độ?
Bock truyền thống thường khoảng 6,3–7,6% cồn, Maibock khoảng 6,3–8,1%, Doppelbock từ khoảng 7% trở lên. Eisbock cổ điển khoảng 8,6–14,3%, một số bản hiện đại như Schorsch-Eisbock lên tới 57%.
Doppelbock là gì?
Là bock mạnh hơn, nồng độ dịch nha ban đầu trên 18 độ Plato. Kiểu bia này bắt nguồn từ các tu sĩ dòng Paulaner ở Munich, chai gốc là Paulaner Salvator, nên nhiều doppelbock khác đặt tên tận cùng bằng ‘-ator’.
Eisbock làm thế nào?
Nấu doppelbock rồi làm lạnh tới khi một phần nước đóng đá, vớt đá ra. Phần bia còn lại đậm và mạnh hơn. Kiểu bia này gắn với vùng Kulmbach ở Bavaria.
Vì sao nhãn bia bock có hình con dê?
Bia bock bắt nguồn từ thị trấn Einbeck. Người Munich đọc tên Einbeck thành ‘ein Bock’, nghĩa là một con dê đực, nên nhiều hãng vẽ con dê lên nhãn.
Bia bock là ale hay lager?
Bock thường là lager, tức bia lên men chìm. Ví dụ Paulaner ghi Salvator là doppelbock lên men chìm. Riêng Weizenbock là nhánh làm từ 40–60% lúa mì, nên đọc nhãn từng chai để biết.













