Vermentino là giống nho trắng của vùng ven Địa Trung Hải, trồng nhiều nhất ở đảo Sardegna (Ý), rồi tới Liguria, bờ biển Toscana, đảo Corse và miền nam nước Pháp. Ở Provence nó mang tên Rolle, ở Liguria là Pigato, ở Piedmont là Favorita; ADN cho thấy đây là cùng một giống. Vang Vermentino thường khô, tươi, mùi chanh, thảo mộc, có vị hơi mặn.
Mục lục
- Một giống nho, nhiều tên gọi
- Sardegna: một DOCG và một DOC
- Liguria và Toscana: Vermentino của bờ biển
- Corse và Provence: Vermentinu và Rolle
- Vị Vermentino và cách uống
- Câu hỏi thường gặp
- Vermentino và Rolle có khác nhau không?
- Vermentino di Gallura khác Vermentino di Sardegna thế nào?
- Vang Vermentino có ngọt không?
- Vermentino giống Sauvignon Blanc không?
- Pigato là gì?
Trên kệ vang trắng Ý bên mình, Vermentino là nhóm có nhiều chai, phần lớn từ Toscana. Nhưng người mua hay bối rối vì cùng một giống mà nhãn ghi đủ kiểu: Vermentino di Gallura, Vermentino di Sardegna, Bolgheri, Vermentinu, Rolle. Bài này gỡ từng cái tên đó và chỉ ra chai nào là chai nào.
Một giống nho, nhiều tên gọi
Năm 1995 một nghiên cứu ADN so ba giống Vermentino, Pigato của Liguria và Favorita của Piedmont, kết quả là hồ sơ di truyền giống hệt nhau. Pigato nay thường được coi là một dòng của Vermentino, mang vài đột biến do trồng lâu ở miền tây Liguria. Ở Pháp giống này gọi là Rolle; người Corse viết theo tiếng địa phương là Vermentinu. Cả thảy giống này có khoảng 45 tên khác nhau.
Gốc gác của Vermentino vẫn còn tranh cãi. Cơ sở dữ liệu giống nho quốc tế VIVC hiện ghi nước gốc là Ý. Trang du lịch chính thức của vùng Sardegna đưa ra giả thuyết giống nho đi từ Trung Đông, qua người Hy Lạp tới Marseille, rồi lan sang Liguria, Toscana và tới Sardegna qua đảo Corse. Ở Gallura, phía bắc Sardegna, Vermentino được ghi nhận trồng từ thế kỷ 14, thường dưới tên Arratelau.
Sardegna: một DOCG và một DOC
Khoảng 80% diện tích Vermentino của nước Ý nằm ở Sardegna, theo trang du lịch chính thức của vùng. Đảo có hai tên gọi chính cho giống này, một DOCG và một DOC (khác nhau thế nào xem bài hệ thống DOC, DOCG của Ý), và luật khác nhau khá rõ:
| Tên gọi | Cấp | Vermentino tối thiểu | Điều kiện khác |
|---|---|---|---|
| Vermentino di Gallura | DOCG, duy nhất của Sardegna | 95% | Nho trồng ở Gallura, độ cao không quá 500 m; vùng gồm 23 xã như Olbia, Tempio Pausania, Arzachena |
| Vermentino di Sardegna | DOC | 85% | Nho trồng trên toàn đảo Sardegna |
Theo trang của vùng, Vermentino di Gallura mọc trên đồi đất granite, mùi hoa và vị mặn rõ hơn; Vermentino di Sardegna nhiều mùi trái cây hơn. Luật Gallura còn cho làm các kiểu superiore, frizzante, spumante, passito và vendemmia tardiva (hái muộn), nhưng chai về Việt Nam gần như toàn bản khô thường.
Chai Vermentino di Sardegna dễ mua là Rượu vang Argiolas Costamolino; nhà Argiolas ở Serdiana, gần Cagliari, ghi ép rất nhẹ chỉ lấy nước nho đầu, lên men ở 16–18°C khoảng 20 ngày, để ngắn trên cặn mịn. Chai cao hơn cùng nhà là Argiolas Cerdena, cũng thuộc DOC Vermentino di Sardegna. Olianas Vermentino đến từ Tenuta Olianas, 30 ha nho ở vùng Sarcidano giữa đảo, nơi hãng dùng cả vò đất nung trong hầm.
Liguria và Toscana: Vermentino của bờ biển
Ở Liguria, Vermentino có tên gọi riêng trong DOC Riviera Ligure di Ponente (Imperia, Savona) và Colli di Luni (La Spezia, Massa-Carrara). Đi xuống Toscana thì có Candia dei Colli Apuani và Bolgheri Vermentino ở tỉnh Livorno. Vườn ven biển thường trồng trên sườn đồi quay ra biển để hứng ánh sáng phản chiếu từ mặt nước.
Bolgheri nổi tiếng với vang đỏ kiểu Super Tuscan, nhưng tên gọi này cũng có Vermentino trắng: Grattamacco Bolgheri Vermentino là chai mình hay đưa cho khách quen vang đỏ Bolgheri muốn thử vang trắng cùng vùng. Trong nhóm vang Toscana, rất nhiều Vermentino khác lại bán dưới IGT Toscana, luật nới hơn: Leonardo da Vinci Vermentino theo trang hãng là Vermentino 100%, IGT Toscana, trồng trên đất có trầm tích biển. Các vùng vang khác của Ý, từ Piedmont tới Sicilia, xem ở bài các vùng rượu vang Ý.
Corse và Provence: Vermentinu và Rolle
Ở Corse, Patrimonio là vùng đầu tiên của đảo được công nhận AOC, năm 1968, và vang trắng Patrimonio làm từ 100% Vermentino. Các chai IGP của đảo cũng dùng nhiều giống này: Etienne Suzzoni Clos Culombu Tribbiera Blanc theo trang hãng là 100% Vermentinu, IGP Île de Beauté.
Sang đất liền Pháp, giống này mang tên Rolle. Nó có mặt trong vang trắng AOC Bellet gần Nice và trong vang trắng Côtes de Provence. Chateau Saint Maur L’Excellence White của điền trang Cru Classé ở Cogolin ghi giống nho chỉ có Rolle, trồng trên đất sét vôi lẫn đá phiến và thạch anh. Ở Languedoc diện tích Vermentino đang tăng; chai giá mềm là Rượu vang M.Chapoutier Marius Vermentino. Rolle còn được pha vào vang hồng: chính Saint-Maur ghi Rolle trong danh sách giống của chai rosé, nên nhiều người đã uống Vermentino qua một chai rosé Provence mà không biết.
Tám chai Vermentino nhắc trong bài, từ Sardegna, Toscana, Corse tới Provence, đặt cạnh nhau để thấy cùng một giống mà mỗi nhãn ghi một kiểu.
| Chai | Tên gọi / vùng | Giống nho | Độ cồn | Giá |
|---|---|---|---|---|
| Rượu vang Argiolas Costamolino | Vermentino di Sardegna DOC | Vermentino (luật DOC: tối thiểu 85%) | hãng không công bố | 820.000đ |
| Argiolas Cerdena | Vermentino di Sardegna DOC | Vermentino (luật DOC: tối thiểu 85%) | hãng không công bố | 3.000.000đ |
| Olianas Vermentino | Sardegna (Sarcidano) | Vermentino (theo tên chai) | chưa xác nhận | 1.160.000đ |
| Grattamacco Bolgheri Vermentino | Bolgheri, Toscana | Vermentino (theo tên chai) | chưa xác nhận | 1.386.000đ |
| Leonardo da Vinci Vermentino | Toscana IGT | 100% Vermentino | hãng không công bố | 585.000đ |
| Etienne Suzzoni Clos Culombu Tribbiera Blanc | IGP Île de Beauté (Corse) | 100% Vermentinu | hãng không công bố | 880.000đ |
| Chateau Saint Maur L’Excellence White | AOP Côtes de Provence, Cru Classé | Rolle | hãng không công bố | 1.430.000đ |
| Rượu vang M.Chapoutier Marius Vermentino | Pháp | Vermentino (theo tên chai) | chưa xác nhận | 330.000đ |
Vị Vermentino và cách uống
Vermentino trẻ thường thơm chanh, bưởi, táo xanh, hoa trắng, thảo mộc như hương thảo; hậu hơi đắng nhẹ và mặn, nhất là chai từ vườn sát biển. Thân rượu nhẹ tới vừa. Bản thường nên uống trong một hai năm đầu, khi mùi còn tươi.
Món hợp nhất là món biển kiểu Địa Trung Hải: cá nướng chanh, mì Ý hải sản, mì sốt pesto, salad mực. Với món Việt, mình thấy Vermentino đi tốt với chả cá, gỏi cuốn tôm, ốc hấp sả. Ướp lạnh khoảng 8–10°C rồi để ra ngoài vài phút. Cần chọn giữa Gallura, Bolgheri hay Rolle Provence cho bữa tiệc, nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Vermentino và Rolle có khác nhau không?
Không. Rolle là tên Pháp của Vermentino, dùng ở Provence và Languedoc. Người Corse gọi là Vermentinu, Liguria có Pigato là một dòng của cùng giống.
Vermentino di Gallura khác Vermentino di Sardegna thế nào?
Gallura là DOCG ở bắc Sardegna, cần tối thiểu 95% Vermentino, vườn không cao quá 500 m. Vermentino di Sardegna là DOC toàn đảo, tối thiểu 85% Vermentino.
Vang Vermentino có ngọt không?
Đa số là vang khô. Luật Vermentino di Gallura có cho làm bản passito và hái muộn ngọt, nhưng rất hiếm gặp ở Việt Nam.
Vermentino giống Sauvignon Blanc không?
Cùng nhóm vang trắng tươi, chua sáng, nhưng Sauvignon Blanc nặng mùi cỏ, lá cà chua. Vermentino thiên về chanh, thảo mộc, hậu hơi mặn và đắng nhẹ, thân dày hơn một chút.
Pigato là gì?
Pigato là tên Vermentino ở miền tây Liguria. ADN giống hệt Vermentino; nay thường được xem là một dòng mang vài đột biến riêng.













