Apéritif là ly rượu nhẹ uống trước bữa ăn, digestif là ly rượu uống sau bữa. Đây là thói quen bàn ăn của người Pháp, người Ý và nhiều nước châu Âu. Trước bữa người ta chọn rượu khô, hơi đắng, ít ngọt như vermouth, bitter, pastis, sherry fino hay vang sủi; sau bữa là rượu đậm hơn như cognac, armagnac, calvados, grappa, amaro, rót ít và uống chậm.
Mục lục
- Tên gọi từ đâu ra
- Trước bữa: chọn khô, hơi đắng, ít ngọt
- Sau bữa: đậm hơn, rót ít
- Gợi ý theo dịp với chai đang có
- Mấy điều bên mình hay nhắc khách
- Kết lại
- Câu hỏi thường gặp
- Rượu khai vị là gì?
- Digestif có giúp tiêu hoá không?
- Uống aperitif bao nhiêu là vừa?
- Champagne có phải rượu khai vị không?
- Cognac uống trước hay sau bữa?
Ở mục rượu mạnh, bên mình hay nhận câu hỏi “rượu khai vị là loại nào” khi khách chuẩn bị bữa tiệc kiểu Âu. Thật ra không có loại rượu nào tên là aperitif. Đó là cách gọi theo thời điểm uống. Cùng một chai vermouth, ở quán cà phê Turin là apéritif, ở nhà người khác lại được rót sau bữa.
Tên gọi từ đâu ra
Apéritif là chữ Pháp, gốc từ động từ Latinh aperire, nghĩa là “mở”: ly rượu mở đầu bữa. Người Pháp nói tắt là apéro. Người Ý gọi aperitivo trước bữa và digestivo sau bữa. Chữ digestif nghĩa đen là “tiêu hoá”, nhưng đó chỉ là tên gọi truyền thống. Wikipedia ghi rõ không có bằng chứng chắc rằng ly digestif giúp tiêu hoá, và y học hiện đại cho rằng rượu, nhất là uống nhiều, có hại cho đường tiêu hoá. Bên mình hiểu digestif đúng nghĩa của nó: một ly nhỏ để khép bữa, không phải món có công dụng gì.
Thói quen này nở rộ ở Ý thế kỷ 19, trong các quán cà phê sang ở Turin, Rome, Genoa, Florence, Milan và Venice. Turin là nơi vermouth hiện đại ra đời; Antonio Benedetto Carpano làm vermouth ở đây từ năm 1786. Ở Pháp, nhà hoá học Joseph Dubonnet tung ra Dubonnet năm 1846. Tới thập niên 1970, aperitivo ở Ý đi kèm nhiều đồ ăn hơn, gần với kiểu happy hour của Mỹ.
Trước bữa: chọn khô, hơi đắng, ít ngọt
Rượu trước bữa thường là kiểu khô hơn kiểu ngọt. Mỗi vùng có thói quen riêng. Miền nam nước Pháp uống pastis, Normandy uống calvados, miền đông có crémant d’Alsace, còn champagne thì ở đâu cũng gặp; kir là vang trắng pha chút rượu mùi lý chua đen. Người Ý uống vermouth, Aperol spritz, Campari pha soda. Tây Ban Nha có fino, amontillado ăn cùng tapas. Anh và Ireland quen sherry với madeira khô.
Vermouth là vang được tẩm hương thảo mộc và thêm cồn, có kiểu đỏ ngọt kiểu Ý và kiểu khô kiểu Pháp; mình đã viết kỹ ở bài vermouth là gì. Nhóm bitter đỏ như Campari, Aperol thì xem ở bài Campari là gì. Pastis thì Paul Ricard bán ra năm 1932. Rượu mạnh 40–45%, có hồi, nên không uống trơn: người miền nam Pháp pha khoảng năm phần nước với một phần pastis, cho nước trước rồi mới thả đá. Nước vào làm rượu chuyển từ vàng trong sang vàng sữa đục.
Sau bữa: đậm hơn, rót ít
Digestif thường uống trơn, không đá. Nhóm hay gặp nhất là brandy: cognac, armagnac, calvados cất từ táo, grappa cất từ bã nho. Kế đến là vang cường hoá như port, sherry ngọt, madeira. Rồi tới rượu mùi thảo mộc: amaro của Ý (chữ amaro nghĩa là đắng, rượu đắng ngọt ngâm từ rễ, vỏ cây, thảo mộc, độ cồn từ khoảng 16 đến 40%), Chartreuse, Bénédictine. Ly rượu uống sau tách cà phê, người Pháp còn gọi là pousse-café. Muốn hiểu cognac chia hạng ra sao, bạn xem thêm mục rượu cognac.
Gợi ý theo dịp với chai đang có
Lượng rót trong bảng là mức một ly cho một người. Thông tin chai lấy từ trang hãng hoặc từ chính tên chai; giá cập nhật theo kho.
| Dịp | Cách uống | Chai | Rót một ly | Giá |
|---|---|---|---|---|
| Tiệc đứng trước bữa, đông khách | Spritz với vang sủi và soda | Aperol (Padova, 1919) | Khoảng 60ml Aperol cho một ly spritz | 730.000đ |
| Trước bữa, thích vị đắng ngọt | Vermouth đỏ với đá, lát cam | Rượu Martini Rosso – Vermouth | Khoảng 60ml | 450.000đ |
| Trước bữa, vermouth đậm hơn | Với đá hoặc pha Negroni | Carpano Classico (16%, theo Carpano) | Khoảng 60ml | 990.000đ |
| Trước món hải sản | Vermouth khô, lạnh | Vermouth Noilly Prat Dry | Khoảng 60ml | 800.000đ |
| Ngày nóng, kiểu miền nam Pháp | Pastis pha khoảng 5 phần nước | Ricard | 20–30ml rượu | 450.000đ |
| Kiểu Tây Ban Nha với tapas | Fino để thật lạnh | Gonzalez Byass Fino Una Palma 6 Years (100% Palomino) | Khoảng 60ml | 1.120.000đ |
| Sau bữa | Cognac trơn, ly nhỏ miệng khép | Hennessy VSOP Deluxe | 25–30ml | 1.500.000đ |
| Sau bữa, kiểu Normandy | Calvados trơn | Chateau Du Breuil Calvados Reserve Du Chateau 8 Ans d’Age | 25–30ml | 3.090.000đ |
Noilly Prat là vermouth khô của Pháp, công thức của Joseph Noilly từ năm 1813, làm ở Marseillan bên bờ Địa Trung Hải. Carpano Classico là vermouth đỏ của nhà Carpano ở Turin. Nếu chỉ mua một chai cho tiệc tại nhà, bên mình hay gợi ý Aperol vì dễ pha, ai cũng uống được một ly spritz; muốn có cả trước và sau bữa thì thêm một chai cognac hoặc calvados.
Mấy điều bên mình hay nhắc khách
Apéritif ở châu Âu là một ly, không phải nhiều vòng. Người ta uống chậm trong lúc chờ món, thường kèm chút đồ nhấm như ô liu, hạt, phô mai, và Wikipedia cũng dẫn nghiên cứu cho thấy ăn trước khi uống làm cồn ngấm chậm hơn. Digestif còn rót ít hơn, 25–30ml là đủ cho cả buổi. Vermouth và sherry fino đã mở nắp nên đậy kín, để tủ lạnh và dùng sớm, vì đây là vang chứ không bền như rượu mạnh. Đã uống thì không lái xe, và không mời người dưới 18 tuổi.
Kết lại
Apéritif và digestif không phải loại rượu mà là thời điểm uống: trước bữa chọn rượu khô, hơi đắng, ít ngọt; sau bữa chọn rượu đậm, rót ít. Vermouth, bitter, pastis, fino và vang sủi cho lúc mở đầu; cognac, calvados, grappa, amaro cho lúc kết. Chữ digestif chỉ là tên gọi theo truyền thống, uống một ly nhỏ là trọn ý. Cần chọn chai cho bữa tiệc, bạn nhắn Zalo 038.737.6666 hoặc ghé 38 Trần Cung, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Rượu khai vị là gì?
Rượu khai vị (apéritif) là ly rượu uống trước bữa ăn, thường khô, hơi đắng, ít ngọt như vermouth, Aperol, Campari, pastis, sherry fino hay champagne khô. Đây là cách gọi theo thời điểm uống, không phải tên một loại rượu.
Digestif có giúp tiêu hoá không?
Không có bằng chứng chắc chắn. Digestif là tên gọi truyền thống cho ly rượu uống sau bữa; y học hiện đại cho rằng rượu, nhất là uống nhiều, có hại cho tiêu hoá. Nên hiểu đó là một ly nhỏ để kết bữa.
Uống aperitif bao nhiêu là vừa?
Thói quen ở châu Âu là một ly nhỏ trong lúc chờ món, vermouth hay fino khoảng 60ml, pastis 20–30ml pha nhiều nước. Rượu sau bữa như cognac chỉ 25–30ml.
Champagne có phải rượu khai vị không?
Có. Champagne khô (brut) là một trong những rượu trước bữa phổ biến nhất ở Pháp, cùng với crémant và kir royal, tức champagne pha chút rượu mùi lý chua đen.
Cognac uống trước hay sau bữa?
Theo thói quen chung, cognac là rượu sau bữa, uống trơn trong ly nhỏ. Ở vài vùng nước Pháp người ta cũng dùng cognac trước bữa, nhưng phổ biến nhất vẫn là sau bữa, kèm cà phê.













